Wat is een duurzame vermogensstructuur?
Een duurzame vermogensstructuur is een samenstel van juridische entiteiten, governance-afspraken en beleggingsrichtlijnen dat is ontworpen om het familievermogen over meerdere generaties te beheren, te beschermen en te laten groeien. 'Duurzaam' verwijst hier niet naar ecologische duurzaamheid, maar naar bestendigheid: een structuur die bestand is tegen de tand des tijds, veranderende wetgeving en de dynamiek binnen de familie.
Het opzetten van zo'n structuur is een van de belangrijkste beslissingen die een vermogend gezin kan nemen. Het vraagt visie, deskundigheid en bereidheid om tijd in het proces te investeren.
De bouwstenen van een vermogensstructuur
Stap 1: Inventarisatie van het vermogen
Voordat u kunt structureren, moet u precies weten wat er te structureren valt. Een complete inventarisatie omvat alle vermogensbestanddelen: liquide middelen, effectenportefeuilles, vastgoed, deelnemingen in ondernemingen, kunstcollecties, intellectueel eigendom en eventuele schulden. Neem ook toekomstige kasstromen mee, zoals verwachte erfenissen, pensioenrechten of de waarde van een bedrijf dat op termijn wordt verkocht.
Stap 2: Doelstellingen formuleren
Elke vermogensstructuur begint met heldere doelstellingen. Veelvoorkomende doelen zijn:
- Het veiligstellen van het vermogen voor de volgende generatie
- Het beperken van de fiscale druk bij vermogensoverdracht
- Het behouden van zeggenschap over het vermogen
- Het bieden van financiële zekerheid aan alle familieleden
- Het ondersteunen van filantropische activiteiten
- Het faciliteren van ondernemerschap binnen de familie
Deze doelstellingen vormen het fundament waarop de structuur wordt gebouwd. Betrek alle relevante familieleden bij het formuleren ervan.
Stap 3: De juridische architectuur ontwerpen
Op basis van de doelstellingen wordt de juridische structuur ontworpen. De voornaamste bouwstenen in de Nederlandse context:
De persoonlijke holding-BV is vaak het startpunt. Hierin worden de persoonlijke belangen van het gezinshoofd ondergebracht, gescheiden van operationele risico's. De holding kan deelnemingen houden in werk-BV's, vastgoed-BV's en beleggings-BV's.
Een STAK kan worden ingezet om de zeggenschap te centraliseren wanneer het vermogen wordt overgedragen aan de volgende generatie: de oudere generatie behoudt de doorslaggevende stem, terwijl het economische belang al bij de jongere generatie ligt.
Een familiestichting kan dienen als overkoepelend orgaan dat het familievermogen beheert conform de uitgangspunten in het familiestatuut, met eventueel ook een filantropisch onderdeel.
Een fonds voor gemene rekening (FGR) is geschikt wanneer familieleden gezamenlijk willen beleggen en fiscale transparantie gewenst is.
Stap 4: Governance inrichten
Een structuur is pas duurzaam als de governance goed is ingericht:
- Een familieraad waarin alle familietakken zijn vertegenwoordigd en die adviseert over strategische beslissingen.
- Het formele bestuur van de juridische entiteiten, mogelijk aangevuld met onafhankelijke bestuurders die objectiviteit waarborgen.
- Een beleggingscommissie die toezicht houdt op het beleggingsbeleid en de prestaties van externe vermogensbeheerders beoordeelt.
- Een familiestatuut dat de waarden en spelregels van de familie vastlegt en als leidraad dient voor alle betrokkenen.
Stap 5: Beleggingsbeleid en vermogensallocatie
Een duurzame vermogensstructuur heeft een helder beleggingsbeleid nodig, met daarin de beleggingsdoelstellingen, het risicoprofiel, de strategische asset-allocatie en de criteria voor de selectie van vermogensbeheerders en beleggingsproducten.
Voor familievermogen dat over generaties moet worden behouden, is een langetermijnperspectief onmisbaar. Dat betekent doorgaans brede diversificatie over asset classes, een focus op kwaliteit en waardegroei, en een bewuste afweging tussen rendement en risico.
Stap 6: Fiscale planning
De fiscale component is een integraal onderdeel van de vermogensstructuur. De Nederlandse wetgeving biedt diverse mogelijkheden:
- De jaarlijkse schenkingsvrijstelling en de eenmalig verhoogde vrijstelling
- De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) voor het overdragen van ondernemingsvermogen
- De deelnemingsvrijstelling voor holdings
- Het opbouwen van vermogen in een BV tegen het lagere vennootschapsbelastingtarief
- Fiscaal gefaciliteerde schenkingen aan goede doelen via een ANBI-stichting
Evalueer de fiscale structuur regelmatig; de fiscale wetgeving verandert voortdurend. De fiscale en juridische uitwerking van deze stap loopt via het partnernetwerk van notarissen en fiscalisten.
Stap 7: Implementatie en onderhoud
Na het ontwerp volgt de implementatie: het oprichten van de juridische entiteiten, het inbrengen van het vermogen, het aanstellen van bestuurders en het vastleggen van alle afspraken in statuten, reglementen en overeenkomsten. Daarna begint het onderhoud: periodieke evaluatie, aanpassing aan veranderende omstandigheden en voortdurende communicatie met alle betrokkenen.
Veelgemaakte fouten
Bij het opzetten van een vermogensstructuur worden regelmatig fouten gemaakt die later kostbaar kunnen zijn:
- Te veel focussen op fiscale planning ten koste van flexibiliteit en eenvoud
- De volgende generatie niet betrekken bij het proces
- Geen rekening houden met internationale aspecten bij familieleden in het buitenland
- De structuur niet periodiek evalueren en actualiseren
- Governance onvoldoende formaliseren
Een duurzame vermogensstructuur is geen statisch bouwwerk, maar een levend geheel dat meegroeit met de familie en de omstandigheden. Noble & Partners begeleidt families door dit proces, met als doel een structuur die generaties meegaat en het familievermogen optimaal beschermt.