De uitdaging van generaties
Er bestaat een bekend gezegde: de eerste generatie bouwt het vermogen op, de tweede generatie beheert het, en de derde generatie maakt het op. Hoewel dit cliché gelukkig niet altijd opgaat, bevat het een kern van waarheid. Statistisch gezien slaagt slechts een klein percentage van vermogende families erin om hun vermogen over meer dan drie generaties in stand te houden.
De redenen hiervoor zijn divers. Het vermogen wordt verdeeld over steeds meer erfgenamen, de verbondenheid met het oorspronkelijke ondernemerschap vervaagt, en jongere generaties groeien op met andere waarden en verwachtingen. Daarnaast spelen fiscale erosie, inflatie en veranderende marktomstandigheden een rol.
Toch is het behoud van familievermogen over generaties heen geen onmogelijke opgave. Met de juiste strategie, structuren en begeleiding kan het wel degelijk lukken.
De dynamiek van groeiende families
Een van de grootste uitdagingen bij multi-generationeel vermogensbeheer is de groei van de familie zelf. Wat begint met een oprichter en wellicht twee of drie kinderen, kan na enkele generaties uitgroeien tot een familie met tientallen of zelfs honderden leden. Deze groei brengt diverse complicaties met zich mee:
- Verdunning van het vermogen: Als het vermogen bij elke generatieovergang wordt verdeeld, wordt het aandeel per persoon kleiner. Een vermogen van tien miljoen euro is indrukwekkend, maar verdeeld over twintig kleinkinderen is het per persoon al aanzienlijk minder.
- Uiteenlopende belangen: Naarmate de familie groeit, groeien ook de individuele behoeften en wensen uiteen. Sommige familieleden willen dividend, anderen willen herinvesteren. Sommigen zijn betrokken bij het bedrijf, anderen niet.
- Afnemende verbondenheid: In de eerste generatie is de onderlinge band vaak sterk. In latere generaties kunnen familieleden elkaar nauwelijks kennen, wat de gezamenlijke besluitvorming bemoeilijkt.
- Complexere governance: Meer familieleden betekent meer stemmen, meer meningen en meer potentieel voor conflict. De governance moet meegroeien met de familie.
Strategieën voor duurzaam vermogensbeheer
Het vermogen bij elkaar houden
Een effectieve strategie om verdunning te voorkomen is het vermogen bij elkaar te houden in een gezamenlijke structuur, zoals een familiestichting, een STAK of een fonds voor gemene rekening. In plaats van het vermogen bij elke generatieovergang te verdelen, beheren de familieleden het gezamenlijk. Individuele familieleden hebben dan een aandeel of certificaat in het geheel, maar het vermogen wordt als een eenheid beheerd.
Dit vereist wel dat er duidelijke afspraken zijn over de uitkeringsregels, de governance en de toe- en uittreding van familieleden. Een goed doordacht familiestatuut en heldere statuten van de juridische entiteit zijn hierbij onmisbaar.
Professionalisering van het beheer
Naarmate het vermogen en de familie groeien, wordt het steeds belangrijker om het vermogensbeheer te professionaliseren. Dit kan door het inschakelen van een family office, het aanstellen van een professioneel bestuur of het werken met gespecialiseerde externe vermogensbeheerders.
Professionalisering betekent ook het invoeren van formele processen voor rapportage, evaluatie en besluitvorming. Transparantie naar alle familieleden is hierbij cruciaal: ook familieleden die niet actief betrokken zijn bij het beheer, moeten voldoende worden geïnformeerd.
Educatie en betrokkenheid van de volgende generatie
De sleutel tot succesvol multi-generationeel vermogensbeheer ligt bij de volgende generatie. Als jongere familieleden niet worden voorbereid op hun rol als vermogensbeheerder of aandeelhouder, is de kans groot dat het vermogen verloren gaat.
Investeer daarom in educatieprogramma's die de volgende generatie vertrouwd maken met financiële concepten, vermogensbeheer, governance en ondernemerschap. Dit kan variëren van informele familiebijeenkomsten tot formele opleidingstrajecten, stages en mentorschapprogramma's.
Duidelijke spelregels
Multi-generationeel vermogensbeheer vereist spelregels die generaties overspannen. Het familiestatuut vormt hierbij het fundament. Leg vast:
- Wie heeft toegang tot het vermogen en onder welke voorwaarden?
- Hoe worden beslissingen genomen en door wie?
- Wat zijn de regels rondom toetreding en uittreding?
- Hoe wordt omgegaan met uiteenlopende belangen?
- Welke waarden zijn leidend voor het vermogensbeheer?
Fiscale uitdagingen over generaties
Bij elke generatieovergang speelt de fiscale component een belangrijke rol. In Nederland wordt erfbelasting geheven over de waarde van de nalatenschap, en schenkbelasting over schenkingen boven de vrijstellingsgrenzen. Over meerdere generaties kan de cumulatieve fiscale druk aanzienlijk zijn.
Een proactieve schenkingsstrategie kan de fiscale druk aanzienlijk verminderen. Door jaarlijks gebruik te maken van de schenkingsvrijstellingen en tijdig te schenken, kan het vermogen geleidelijk en fiscaal efficiënt worden overgedragen. Daarnaast bieden structuren als de STAK en de BOR mogelijkheden om de fiscale impact van vermogensoverdracht te beperken.
De rol van shared values en purpose
Families die erin slagen om hun vermogen over generaties heen te behouden, hebben vaak een sterk gedeeld waardesysteem. Dit kan geworteld zijn in ondernemerschap, maatschappelijke betrokkenheid, filantropie of een gedeelde passie. Het is dit gemeenschappelijke doel dat de familie bindt en motiveert om het vermogen als collectief goed te beheren.
Het faciliteren van shared values begint bij het gesprek. Organiseer regelmatig familiebijeenkomsten waar niet alleen zakelijke zaken worden besproken, maar ook de onderlinge band wordt versterkt. Creëer tradities, vier successen en investeer in de relatie tussen de generaties.
Internationale dimensie
In een steeds globalere wereld is het niet ongewoon dat familieleden in verschillende landen wonen en werken. Dit voegt een internationale dimensie toe aan het vermogensbeheer die niet moet worden onderschat. Verschillende belastingstelsels, erfrechtsystemen en juridische tradities vereisen gespecialiseerd advies en een structuur die rekening houdt met internationale aspecten.
Conclusie
Multi-generationeel vermogensbeheer is een complexe uitdaging die vraagt om visie, structuur en voortdurende aandacht. Het gaat niet alleen om het beheren van geld, maar om het beheren van relaties, verwachtingen en gedeelde waarden. Bij Noble & Partners geloven wij dat elke familie het potentieel heeft om het vermogen duurzaam over te dragen. Met de juiste begeleiding, de juiste structuren en bovenal de juiste gesprekken kan uw familievermogen generaties lang meegaan.