De uitdaging van generaties
Er bestaat een bekend gezegde: de eerste generatie bouwt het vermogen op, de tweede beheert het, en de derde maakt het op. Hoewel dit cliché gelukkig niet altijd opgaat, bevat het een kern van waarheid. Slechts een beperkt percentage van vermogende families slaagt erin het vermogen over meer dan drie generaties in stand te houden.
De redenen zijn divers. Het vermogen wordt verdeeld over steeds meer erfgenamen, de verbondenheid met het oorspronkelijke ondernemerschap vervaagt, en jongere generaties groeien op met andere waarden en verwachtingen. Fiscale erosie, inflatie en veranderende marktomstandigheden spelen ook een rol.
Toch is behoud van familievermogen over generaties geen onmogelijke opgave. Met de juiste strategie, structuren en begeleiding kan het wel degelijk lukken.
De dynamiek van groeiende families
Een van de grootste uitdagingen is de groei van de familie zelf. Wat begint met een oprichter en enkele kinderen, kan na enkele generaties uitgroeien tot een familie met tientallen of zelfs honderden leden. Die groei brengt complicaties mee:
- Als het vermogen bij elke generatieovergang wordt verdeeld, wordt het aandeel per persoon kleiner. Een vermogen van tien miljoen euro is indrukwekkend, maar verdeeld over twintig kleinkinderen is het per persoon al aanzienlijk minder.
- Naarmate de familie groeit, lopen ook de individuele behoeften en wensen uiteen: sommige familieleden willen dividend, anderen willen herinvesteren.
- In latere generaties kunnen familieleden elkaar nauwelijks kennen, wat de gezamenlijke besluitvorming bemoeilijkt.
- Meer familieleden betekent meer stemmen, meer meningen en meer potentieel voor conflict. De governance moet meegroeien met de familie.
Strategieën voor duurzaam vermogensbeheer
Het vermogen bij elkaar houden
Een praktische strategie om verdunning te voorkomen is het vermogen bij elkaar houden in een gezamenlijke structuur: een familiestichting, een STAK of een fonds voor gemene rekening. Familieleden hebben dan een aandeel of certificaat in het geheel, maar het vermogen wordt als een eenheid beheerd.
Dit vereist duidelijke afspraken over de uitkeringsregels, de governance en de toe- en uittreding van familieleden. Een goed doordacht familiestatuut en heldere statuten zijn daarvoor onmisbaar.
Professionalisering van het beheer
Naarmate het vermogen en de familie groeien, wordt professionalisering steeds belangrijker. Dat kan door een family office in te schakelen, een professioneel bestuur aan te stellen of met gespecialiseerde externe vermogensbeheerders te werken. Professionalisering betekent ook formele processen voor rapportage, evaluatie en besluitvorming. Transparantie naar alle familieleden is hierbij geboden: ook wie niet actief bij het beheer betrokken is, moet voldoende worden geïnformeerd.
Educatie en betrokkenheid van de volgende generatie
Als jongere familieleden niet worden voorbereid op hun rol als vermogensbeheerder of aandeelhouder, is de kans groot dat het vermogen verloren gaat. Investeer in educatieprogramma's die de volgende generatie vertrouwd maken met financiële concepten, vermogensbeheer, governance en ondernemerschap. Dat kan variëren van informele familiebijeenkomsten tot formele opleidingstrajecten, stages en mentorschapprogramma's.
Duidelijke spelregels
Multi-generationeel vermogensbeheer vraagt om spelregels die generaties overspannen. Het familiestatuut vormt het fundament. Leg vast:
- Wie heeft toegang tot het vermogen en onder welke voorwaarden?
- Hoe worden beslissingen genomen en door wie?
- Wat zijn de regels rondom toetreding en uittreding?
- Hoe wordt omgegaan met uiteenlopende belangen?
- Welke waarden zijn leidend voor het vermogensbeheer?
Fiscale uitdagingen over generaties
Bij elke generatieovergang speelt de fiscale component een grote rol. In Nederland wordt erfbelasting geheven over de waarde van de nalatenschap en schenkbelasting over schenkingen boven de vrijstellingsgrenzen. Over meerdere generaties kan de cumulatieve fiscale druk aanzienlijk zijn.
Door jaarlijks gebruik te maken van de schenkingsvrijstellingen en tijdig te schenken, kan het vermogen geleidelijk worden overgedragen. Structuren als de STAK en de BOR bieden daarnaast mogelijkheden om de fiscale impact van vermogensoverdracht te beperken. De fiscale uitwerking loopt via het partnernetwerk van notarissen en fiscalisten.
Gedeelde waarden als bindmiddel
Families die erin slagen het vermogen over generaties heen te behouden, hebben vaak een sterk gedeeld waardesysteem, geworteld in ondernemerschap, maatschappelijke betrokkenheid, filantropie of een gedeelde passie. Dat gemeenschappelijke doel bindt en motiveert de familie om het vermogen als collectief goed te beheren.
Organiseer regelmatig familiebijeenkomsten waar meer aan bod komt dan zakelijke kwesties. Creëer tradities, vier successen en investeer in de relatie tussen de generaties.
Internationale dimensie
Het is niet ongewoon dat familieleden in verschillende landen wonen en werken. Verschillende belastingstelsels, erfrechtsystemen en juridische tradities vereisen gespecialiseerd advies en een structuur die rekening houdt met internationale aspecten. Noble & Partners denkt graag mee over de vermogensbeheerkant; voor de grensoverschrijdende juridische en fiscale vraagstukken werken wij samen met ons partnernetwerk.