Wat is nalatenschapsplanning?
Nalatenschapsplanning is het proces waarbij u systematisch regelt hoe uw vermogen na uw overlijden onder uw erfgenamen wordt verdeeld. Het draait om het opstellen van testamenten, het structureren van schenkingen en maatregelen om de erfbelasting te beperken. Daarmee is het een kernonderdeel van estate planning, toegespitst op de overgang van vermogen bij overlijden.
In Nederland wordt het erfrecht geregeld in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Dit wetboek bepaalt wie uw wettelijke erfgenamen zijn en welke rechten zij hebben. Zonder testament geldt de wettelijke verdeling, waarbij de langstlevende echtgenoot alle goederen van de nalatenschap verkrijgt en de kinderen een niet-opeisbare vordering krijgen ter grootte van hun erfdeel.
Het Nederlandse erfrecht: de basis
De wettelijke verdeling
Sinds 2003 kent Nederland de wettelijke verdeling als standaardregeling voor gehuwde partners met kinderen. Bij deze verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot van rechtswege alle goederen uit de nalatenschap. De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel, maar deze vordering is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende, bij faillissement of bij schuldsanering.
Deze regeling beschermt de langstlevende partner financieel, maar er kleven ook nadelen aan. Zo kan de vordering van de kinderen al bij het overlijden van de eerste ouder belast zijn met erfbelasting, terwijl het vermogen feitelijk bij de langstlevende blijft. Doordachte nalatenschapsplanning vangt dat op.
Legitieme portie
Zelfs met een testament kunt u uw kinderen niet volledig onterven. De wet kent hun een legitieme portie toe: de helft van het wettelijke erfdeel waarop zij aanspraak kunnen maken. Die portie is een vordering in geld en geeft geen recht op specifieke goederen uit de nalatenschap. Houd bij uw nalatenschapsplanning rekening met deze minimumrechten van uw kinderen.
Het testament als instrument
Het testament is het belangrijkste juridische instrument bij nalatenschapsplanning. Hiermee wijkt u af van de wettelijke verdeling en regelt u uw nalatenschap naar eigen inzicht. Er zijn verschillende vormen, elk met eigen voordelen.
Veelgebruikte testamentvormen
- Het langstlevende testament beschermt de financiële positie van uw partner na uw overlijden. De langstlevende krijgt het vruchtgebruik of de eigendom van de hele nalatenschap.
- Bij het tweetrapstestament (fideï-commis) gaat het vermogen eerst naar de ene erfgenaam (de bezwaarde) en bij diens overlijden naar een vooraf aangewezen opvolgende erfgenaam (de verwachter). Dit houdt vermogen binnen de familie.
- Het vruchtgebruiktestament geeft de langstlevende het vruchtgebruik van (een deel van) de nalatenschap, terwijl de kinderen de bloot eigendom krijgen. Dat kan fiscaal voordelig zijn.
- Een testament met testamentair bewind laat een bewindvoerder het geërfde vermogen beheren namens de erfgenaam. Nuttig wanneer erfgenamen nog jong zijn of het vermogen niet zelf kunnen beheren.
Erfbelasting en nalatenschapsplanning
De erfbelasting, geregeld in de Successiewet 1956, weegt zwaar mee in uw nalatenschapsplanning. De hoogte hangt af van twee dingen: de omvang van de verkrijging en de verwantschap tussen de overledene en de erfgenaam.
Tarieven erfbelasting 2026
Voor partners en kinderen geldt een tarief van 10% over de eerste € 158.669 en 20% over het meerdere. Voor kleinkinderen gelden dezelfde percentages. Voor overige verkrijgers liggen de tarieven flink hoger: 30% over de eerste € 158.669 en 40% over het meerdere.
Vrijstellingen erfbelasting 2026
- Partners: vrijstelling van € 828.035 (of het bedrag van de pensioenimputatie als dat hoger is)
- Kinderen: vrijstelling van € 26.230 per kind
- Kleinkinderen: vrijstelling van € 26.230 per kleinkind
- Overige verkrijgers: vrijstelling van € 2.769
Strategieën voor nalatenschapsplanning
Er zijn meerdere wegen om uw nalatenschap efficiënt te regelen. De meest voorkomende lopen wij hier langs.
Gestructureerd schenken tijdens leven
Maakt u jaarlijks gebruik van de schenkingsvrijstellingen, dan draagt u geleidelijk vermogen over aan uw kinderen en kleinkinderen. Over twintig jaar telt dat op tot een substantieel bedrag dat belastingvrij is overgedragen. Tegelijk krimpt uw toekomstige nalatenschap, zodat er bij overlijden minder erfbelasting verschuldigd is.
Schuldigerkenning uit vrijgevigheid
Bij een schenking op papier, ook wel schuldigerkenning uit vrijgevigheid, schenkt u een bedrag aan uw kinderen maar houdt u het geld feitelijk onder u. Over het geschonken bedrag bent u jaarlijks 6% rente verschuldigd. De constructie is populair: u hoeft geen liquiditeiten vrij te maken en verkleint toch de nalatenschap.
Het benutten van huwelijkse voorwaarden
De keuze voor het juiste huwelijksvermogensregime werkt sterk door in de erfbelasting. Met huwelijkse voorwaarden met een wederkerig finaal verrekenbeding zorgt u dat het vermogen bij het eerste overlijden gelijk wordt verdeeld tussen de echtgenoten, zodat de vrijstelling van de langstlevende volledig wordt benut.
Praktische aandachtspunten
Een goed nalatenschapsplan is maatwerk. Wat voor de ene familie optimaal is, kan voor een andere familie ongunstig uitpakken. Laat u daarom altijd adviseren door een specialist die uw persoonlijke situatie grondig kent.
Waar moet u op letten?
- Controleer of uw testament nog actueel is en aansluit bij uw huidige wensen en gezinssituatie
- Houd rekening met de fiscale gevolgen van uw keuzes, zowel voor de erfbelasting als voor de inkomstenbelasting
- Vergeet niet om uw levenstestament te regelen: hierin legt u vast wie uw belangen behartigt als u zelf niet meer kunt beslissen
- Bespreek uw plannen met uw partner en kinderen om verrassingen en conflicten te voorkomen
- Bewaar alle relevante documenten op een veilige en toegankelijke plek
Tot slot
Nalatenschapsplanning hoort bij uw bredere financiële planning. Wie tijdig en doordacht te werk gaat, zorgt dat het vermogen efficiënt overgaat naar de volgende generatie. Noble & Partners is uw vermogensbeheerder. Voor het opstellen van het nalatenschapsplan zelf brengen wij u in contact met een netwerk van gespecialiseerde notarissen en fiscalisten, die het juridische en fiscale werk afstemmen op uw wensen en omstandigheden.