Wat is nalatenschapsplanning?
Nalatenschapsplanning is het proces waarbij u systematisch regelt hoe uw vermogen na uw overlijden wordt verdeeld onder uw erfgenamen. Het omvat het opstellen van testamenten, het structureren van schenkingen en het treffen van maatregelen om de erfbelasting te beperken. Nalatenschapsplanning is daarmee een kernonderdeel van estate planning en richt zich specifiek op de overgang van vermogen bij overlijden.
In Nederland wordt het erfrecht geregeld in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Dit wetboek bepaalt wie uw wettelijke erfgenamen zijn en welke rechten zij hebben. Zonder testament geldt de wettelijke verdeling, waarbij de langstlevende echtgenoot alle goederen van de nalatenschap verkrijgt en de kinderen een niet-opeisbare vordering krijgen ter grootte van hun erfdeel.
Het Nederlandse erfrecht: de basis
De wettelijke verdeling
Sinds 2003 kent Nederland de wettelijke verdeling als standaardregeling voor gehuwde partners met kinderen. Bij deze verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot van rechtswege alle goederen uit de nalatenschap. De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel, maar deze vordering is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende, bij faillissement of bij schuldsanering.
Deze regeling beschermt de langstlevende partner financieel, maar kan ook nadelen hebben. Zo kan de vordering van de kinderen onderhevig zijn aan erfbelasting bij het overlijden van de eerste ouder, terwijl het vermogen feitelijk bij de langstlevende blijft. Een doordachte nalatenschapsplanning kan deze nadelen ondervangen.
Legitieme portie
Zelfs met een testament kunt u uw kinderen niet volledig onterven. De wet kent aan hen een zogenaamde legitieme portie toe: dit is de helft van het wettelijke erfdeel waarop zij aanspraak kunnen maken. De legitieme portie is een vordering in geld; het geeft geen recht op specifieke goederen uit de nalatenschap. Het is belangrijk om bij uw nalatenschapsplanning rekening te houden met deze minimumrechten van uw kinderen.
Het testament als instrument
Een testament is het belangrijkste juridische instrument bij nalatenschapsplanning. Hiermee kunt u afwijken van de wettelijke verdeling en uw nalatenschap naar uw eigen inzicht regelen. Er bestaan verschillende testamentvormen die elk hun eigen voordelen hebben.
Veelgebruikte testamentvormen
- Langstlevende testament: Beschermt de financiële positie van uw partner na uw overlijden. De langstlevende krijgt het vruchtgebruik of de eigendom van de gehele nalatenschap.
- Tweetrapstestament (fideï-commis): Het vermogen gaat eerst naar de ene erfgenaam (de bezwaarde) en bij diens overlijden naar een vooraf aangewezen opvolgende erfgenaam (de verwachter). Dit wordt vaak ingezet om vermogen binnen de familie te houden.
- Vruchtgebruiktestament: De langstlevende krijgt het vruchtgebruik van (een deel van) de nalatenschap, terwijl de kinderen de bloot eigendom verkrijgen. Dit kan fiscale voordelen bieden.
- Testament met testamentair bewind: Een bewindvoerder beheert het geërfde vermogen namens de erfgenaam. Dit is nuttig wanneer erfgenamen nog jong zijn of niet in staat zijn om zelfstandig vermogen te beheren.
Erfbelasting en nalatenschapsplanning
De erfbelasting — geregeld in de Successiewet 1956 — is een belangrijke factor in uw nalatenschapsplanning. De hoogte van de erfbelasting hangt af van twee factoren: de omvang van de verkrijging en de verwantschap tussen de overledene en de erfgenaam.
Tarieven erfbelasting 2026
Voor partners en kinderen geldt een tarief van 10% over de eerste € 158.669 en 20% over het meerdere. Voor kleinkinderen gelden dezelfde percentages. Voor overige verkrijgers zijn de tarieven aanmerkelijk hoger: 30% over de eerste € 158.669 en 40% over het meerdere.
Vrijstellingen erfbelasting 2026
- Partners: Vrijstelling van € 828.035 (of het bedrag van de pensioenimputatie indien dat hoger is)
- Kinderen: Vrijstelling van € 26.230 per kind
- Kleinkinderen: Vrijstelling van € 26.230 per kleinkind
- Overige verkrijgers: Vrijstelling van € 2.769
Strategieën voor nalatenschapsplanning
Er zijn diverse strategieën die u kunt inzetten om uw nalatenschap zo efficiënt mogelijk te regelen. Hieronder bespreken wij de meest voorkomende mogelijkheden.
Gestructureerd schenken tijdens leven
Door jaarlijks gebruik te maken van de schenkingsvrijstellingen kunt u geleidelijk vermogen overdragen aan uw kinderen en kleinkinderen. Over een periode van twintig jaar kan op deze manier een substantieel bedrag belastingvrij worden overgedragen. Daarnaast vermindert u hiermee de omvang van uw toekomstige nalatenschap, waardoor er bij overlijden minder erfbelasting verschuldigd is.
Schuldigerkenning uit vrijgevigheid
Bij een schenking op papier — ook wel schuldigerkenning uit vrijgevigheid genoemd — schenkt u een bedrag aan uw kinderen, maar houdt u het geld feitelijk onder zich. U bent jaarlijks een rente van 6% verschuldigd over het geschonken bedrag. Deze constructie is populair omdat u geen liquiditeiten hoeft vrij te maken en toch de nalatenschap verkleint.
Het benutten van huwelijkse voorwaarden
De keuze voor het juiste huwelijksvermogensregime kan grote gevolgen hebben voor de erfbelasting. Door middel van huwelijkse voorwaarden met een wederkerig finaal verrekenbeding kunt u ervoor zorgen dat het vermogen bij het eerste overlijden gelijk wordt verdeeld tussen de echtgenoten, waardoor de vrijstelling van de langstlevende optimaal wordt benut.
Praktische aandachtspunten
Een goed nalatenschapsplan is maatwerk. Wat voor de ene familie optimaal is, kan voor een andere familie ongunstig uitpakken. Laat u daarom altijd adviseren door een specialist die uw persoonlijke situatie grondig kent.
Waar moet u op letten?
- Controleer of uw testament nog actueel is en aansluit bij uw huidige wensen en gezinssituatie
- Houd rekening met de fiscale gevolgen van uw keuzes, zowel voor de erfbelasting als voor de inkomstenbelasting
- Vergeet niet om uw levenstestament te regelen: hierin legt u vast wie uw belangen behartigt als u zelf niet meer kunt beslissen
- Bespreek uw plannen met uw partner en kinderen om verrassingen en conflicten te voorkomen
- Bewaar alle relevante documenten op een veilige en toegankelijke plek
Conclusie
Nalatenschapsplanning is een essentieel onderdeel van uw financiële planning. Door tijdig en doordacht te werk te gaan, kunt u ervoor zorgen dat uw vermogen op de meest efficiënte manier overgaat naar de volgende generatie. Bij Noble & Partners helpen wij u graag bij het opstellen van een nalatenschapsplan dat volledig is afgestemd op uw persoonlijke wensen en omstandigheden.