Schenken op papier zonder notaris: kan dat?
Schenken op papier — ook bekend als een schenking met schuldigerkenning — is een populaire manier om vermogen over te dragen aan uw kinderen zonder direct geld over te maken. Veel mensen vragen zich af of hiervoor een notaris nodig is, of dat een onderhandse akte volstaat. Het antwoord is genuanceerd: het kan in principe zonder notaris, maar er kleven belangrijke risico's aan. In dit artikel zetten wij de voordelen en risico's van schenken op papier zonder notaris voor u op een rij.
Wat is schenken op papier?
Bij schenken op papier schenkt u een bedrag aan uw kind, maar maakt u het geld niet over. In plaats daarvan erkent u een schuld ter grootte van het geschonken bedrag. U legt dit vast in een akte — notarieel of onderhands — en betaalt jaarlijks minimaal 6% rente over de schuld. Bij uw overlijden wordt de schuld in mindering gebracht op de nalatenschap, waardoor uw erfgenamen minder erfbelasting betalen.
Notariële akte versus onderhandse akte
De notariële akte
Een notariële akte wordt opgesteld door een notaris en biedt de hoogste mate van rechtszekerheid. De notaris controleert de identiteit van de partijen, de wilsbekwaamheid van de schenker en de naleving van alle wettelijke vereisten. De akte wordt bewaard in het protocol van de notaris en is daarmee altijd terug te vinden.
De onderhandse akte
Een onderhandse akte is een document dat door de partijen zelf wordt opgesteld en ondertekend, zonder tussenkomst van een notaris. Voor een schenking op papier is een onderhandse akte in beginsel rechtsgeldig, mits deze aan bepaalde voorwaarden voldoet.
Wettelijke vereisten voor de onderhandse akte
Artikel 7:177 van het Burgerlijk Wetboek stelt specifieke eisen aan schenkingen die pas na het overlijden van de schenker worden uitgevoerd. Een schenking die afhankelijk is van het overlijden van de schenker — wat bij een schenking met schuldigerkenning het geval kan zijn — moet bij notariële akte worden vastgelegd. Er bestaat echter discussie over de vraag of een schenking met schuldigerkenning onder deze bepaling valt, omdat de schenking zelf al direct wordt gedaan; alleen de betaling wordt uitgesteld.
Voordelen van schenken zonder notaris
- Lagere kosten: U bespaart de notariskosten, die per akte enkele honderden euro's kunnen bedragen
- Snelheid: U kunt de akte direct opstellen en ondertekenen, zonder een afspraak bij de notaris te plannen
- Flexibiliteit: U kunt de voorwaarden van de schenking zelf bepalen en de akte op elk moment aanpassen
- Privacy: De akte wordt niet bewaard bij een notaris en is daarmee niet openbaar toegankelijk
Risico's van schenken zonder notaris
1. Ongeldigheid van de akte
Het grootste risico van een onderhandse akte is dat deze door de Belastingdienst of door erfgenamen wordt betwist. Als de akte niet aan alle wettelijke vereisten voldoet, kan de schenking ongeldig worden verklaard. In dat geval valt het geschonken bedrag alsnog volledig in de nalatenschap en is er geen besparing op de erfbelasting.
2. Bewijsproblemen
Bij een onderhandse akte is er geen onafhankelijke derde die kan bevestigen dat de akte is ondertekend, dat de schenker wilsbekwaam was en dat er geen sprake was van dwang of misbruik van omstandigheden. Dit kan leiden tot bewijsproblemen als erfgenamen de schenking betwisten.
3. Verlies van de akte
Een onderhandse akte wordt niet bewaard in een openbaar register. Als de akte verloren gaat — door brand, diefstal of simpelweg omdat deze zoek is geraakt — kan het lastig zijn om het bestaan van de schenking aan te tonen. Een notariële akte wordt altijd bewaard in het protocol van de notaris en is daarmee onverliesbaar.
4. Risico op fiscale correctie
De Belastingdienst kan een onderhandse akte kritischer beoordelen dan een notariële akte. Als de fiscus oordeelt dat de akte niet voldoet aan de wettelijke vereisten, kan de schenking worden gecorrigeerd. Dit kan leiden tot naheffingen aan erfbelasting, vermeerderd met rente en mogelijk een boete.
Het verschil in kosten tussen een notariële en een onderhandse akte is relatief gering in verhouding tot de bedragen die doorgaans met een schenking op papier gemoeid zijn. De extra rechtszekerheid die een notariële akte biedt, is in de meeste gevallen de investering meer dan waard.
Wanneer is een notaris wél verplicht?
In een aantal gevallen is de tussenkomst van een notaris wettelijk verplicht:
- Bij de schenking van onroerend goed (de levering moet altijd via een notariële akte)
- Bij schenkingen die afhankelijk zijn van het overlijden van de schenker (artikel 7:177 BW)
- Bij schenkingen aan minderjarigen die worden aanvaard door de wettelijke vertegenwoordiger
Onze aanbeveling
Hoewel het juridisch mogelijk is om een schenking op papier vast te leggen in een onderhandse akte, adviseren wij bij Noble & Partners om altijd te kiezen voor een notariële akte. De redenen hiervoor zijn:
- Maximale rechtszekerheid: de notaris garandeert dat de akte voldoet aan alle wettelijke vereisten
- Bewaring: de akte wordt permanent bewaard in het notarieel protocol
- Bewijs van wilsbekwaamheid: de notaris toetst of de schenker wilsbekwaam is op het moment van de schenking
- Professioneel advies: de notaris kan u adviseren over de meest geschikte formulering en eventuele aanvullende clausules
- Beperkt meerkosten: de notariskosten zijn relatief laag in verhouding tot het fiscale belang
Praktische checklist voor schenken op papier
- Bepaal het bedrag dat u wilt schenken en bereken de verschuldigde schenkbelasting
- Kies voor een notariële akte voor maximale rechtszekerheid
- Neem een uitsluitingsclausule op in de akte
- Zorg ervoor dat u jaarlijks de 6% rente daadwerkelijk overmaakt naar uw kinderen
- Bewaar kopieën van alle aktes en betaalbewijzen op een veilige plek
- Geef de schenking tijdig aan bij de Belastingdienst (indien boven de vrijstelling)