Schenken op papier zonder notaris: kan dat?
Schenken op papier, ook bekend als een schenking met schuldigerkenning, is een populaire manier om vermogen over te dragen aan uw kinderen zonder direct geld over te maken. Is daar een notaris voor nodig, of volstaat een onderhandse akte? Het antwoord is genuanceerd. In principe kan het zonder notaris, maar er kleven belangrijke risico's aan. De voordelen en risico's zetten wij hieronder op een rij.
Wat is schenken op papier?
Bij schenken op papier schenkt u een bedrag aan uw kind, maar maakt u het geld niet over. U erkent een schuld ter grootte van het geschonken bedrag. Dat legt u vast in een akte, notarieel of onderhands, en over de schuld betaalt u jaarlijks minimaal 6% rente. Bij uw overlijden wordt de schuld in mindering gebracht op de nalatenschap, zodat uw erfgenamen minder erfbelasting betalen.
Notariële akte versus onderhandse akte
De notariële akte
Een notariële akte wordt opgesteld door een notaris en geeft de hoogste rechtszekerheid. De notaris controleert de identiteit van de partijen, de wilsbekwaamheid van de schenker en de naleving van alle wettelijke vereisten. De akte blijft bewaard in het protocol van de notaris en is daarmee altijd terug te vinden.
De onderhandse akte
Een onderhandse akte stellen de partijen zelf op en ondertekenen ze zelf, zonder notaris. Voor een schenking op papier is zo'n akte in beginsel rechtsgeldig, mits ze aan bepaalde voorwaarden voldoet.
Wettelijke vereisten voor de onderhandse akte
Artikel 7:177 van het Burgerlijk Wetboek stelt specifieke eisen aan schenkingen die pas na het overlijden van de schenker worden uitgevoerd. Een schenking die afhankelijk is van het overlijden van de schenker, wat bij een schenking met schuldigerkenning het geval kan zijn, moet bij notariële akte worden vastgelegd. Er bestaat echter discussie over de vraag of een schenking met schuldigerkenning onder deze bepaling valt, omdat de schenking zelf al direct wordt gedaan; alleen de betaling wordt uitgesteld.
Voordelen van schenken zonder notaris
- Lagere kosten: u bespaart de notariskosten, die per akte enkele honderden euro's kunnen bedragen
- Snelheid: u stelt de akte direct op en ondertekent ze, zonder een afspraak bij de notaris te plannen
- Flexibiliteit: u bepaalt de voorwaarden zelf en past de akte op elk moment aan
- Privacy: de akte ligt niet bij een notaris en is daarmee niet openbaar toegankelijk
Risico's van schenken zonder notaris
1. Ongeldigheid van de akte
Het grootste risico van een onderhandse akte is dat de Belastingdienst of de erfgenamen haar betwisten. Voldoet de akte niet aan alle wettelijke vereisten, dan kan de schenking ongeldig worden verklaard. Het geschonken bedrag valt dan alsnog volledig in de nalatenschap en de besparing op de erfbelasting vervalt.
2. Bewijsproblemen
Bij een onderhandse akte ontbreekt een onafhankelijke derde die bevestigt dat de akte is ondertekend, dat de schenker wilsbekwaam was en dat er geen dwang of misbruik in het spel was. Betwisten de erfgenamen de schenking, dan kan dat tot bewijsproblemen leiden.
3. Verlies van de akte
Een onderhandse akte ligt niet in een openbaar register. Raakt de akte verloren, door brand, diefstal of gewoon omdat ze zoek is, dan valt het bestaan van de schenking lastig aan te tonen. Een notariële akte blijft altijd bewaard in het protocol van de notaris en is daarmee onverliesbaar.
4. Risico op fiscale correctie
De Belastingdienst kan een onderhandse akte kritischer beoordelen dan een notariële akte. Oordeelt de fiscus dat de akte niet aan de wettelijke vereisten voldoet, dan kan de schenking worden gecorrigeerd. Dat leidt tot naheffingen erfbelasting, vermeerderd met rente en mogelijk een boete.
Het verschil in kosten tussen een notariële en een onderhandse akte is relatief gering in verhouding tot de bedragen die doorgaans met een schenking op papier gemoeid zijn. De extra rechtszekerheid die een notariële akte biedt, is in de meeste gevallen de investering meer dan waard.
Wanneer is een notaris wél verplicht?
In een aantal gevallen is de tussenkomst van een notaris wettelijk verplicht:
- Bij de schenking van onroerend goed (de levering moet altijd via een notariële akte)
- Bij schenkingen die afhankelijk zijn van het overlijden van de schenker (artikel 7:177 BW)
- Bij schenkingen aan minderjarigen die worden aanvaard door de wettelijke vertegenwoordiger
Onze aanbeveling
Een schenking op papier vastleggen in een onderhandse akte mag juridisch, maar wij raden aan om altijd voor een notariële akte te kiezen. Daar zijn goede redenen voor:
- Maximale rechtszekerheid: de notaris staat ervoor in dat de akte aan alle wettelijke vereisten voldoet
- Bewaring: de akte blijft permanent bewaard in het notarieel protocol
- Bewijs van wilsbekwaamheid: de notaris toetst of de schenker wilsbekwaam is op het moment van de schenking
- Professioneel advies: de notaris adviseert over de juiste formulering en eventuele aanvullende clausules
- Beperkte meerkosten: de notariskosten zijn laag in verhouding tot het fiscale belang
Praktische checklist voor schenken op papier
- Bepaal het bedrag dat u wilt schenken en bereken de verschuldigde schenkbelasting
- Kies voor een notariële akte voor maximale rechtszekerheid
- Neem een uitsluitingsclausule op in de akte
- Zorg ervoor dat u jaarlijks de 6% rente daadwerkelijk overmaakt naar uw kinderen
- Bewaar kopieën van alle aktes en betaalbewijzen op een veilige plek
- Geef de schenking tijdig aan bij de Belastingdienst (indien boven de vrijstelling)