Wat is een quasi wettelijke verdeling?
Een quasi wettelijke verdeling is een testamentaire regeling die de werking van de wettelijke verdeling nabootst, voor situaties waarin die niet automatisch geldt. De wettelijke verdeling geldt namelijk alleen voor gehuwden en geregistreerde partners met kinderen. Bij ongehuwd samenwonenden, stiefkinderen of andere familieconstellaties is een quasi wettelijke verdeling in het testament nodig om een vergelijkbaar resultaat te bereiken.
Bij een quasi wettelijke verdeling gaan alle goederen van de nalatenschap naar de langstlevende partner, terwijl de kinderen een niet-opeisbare geldvordering krijgen ter grootte van hun erfdeel. Precies dezelfde systematiek als de wettelijke verdeling, maar dan vastgelegd in het testament.
Wanneer is een quasi wettelijke verdeling relevant?
Een quasi wettelijke verdeling speelt vooral in een paar situaties. Voor ongehuwd samenwonenden geldt de wettelijke verdeling niet, en een quasi wettelijke verdeling in het testament beschermt dan de langstlevende partner. In samengestelde gezinnen met stiefkinderen is de wettelijke verdeling niet altijd wenselijk; een quasi wettelijke verdeling laat u de belangen van alle betrokkenen regelen. En gehuwden die bewust van de standaard willen afwijken, bijvoorbeeld met een andere verdeling van de erfdelen, kunnen er ook voor kiezen.
Het fiscale voordeel: de rentevrijval
Het belangrijkste fiscale voordeel lijkt op dat van de wettelijke verdeling zelf en draait om de waardering van de vorderingen van de kinderen.
Bij de wettelijke en de quasi wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende partner. Die is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende. Voor de erfbelasting wordt de vordering contant gemaakt: de waarde van een vordering die pas over een aantal jaren opeisbaar is, ligt lager dan het nominale bedrag.
Dat levert fiscaal voordeel op. De vordering van het kind wordt voor de erfbelasting op een lager bedrag gewaardeerd dan het nominale erfdeel. Tegelijk wordt bij de langstlevende partner de bijbehorende schuld ook op dat lagere bedrag gewaardeerd. Per saldo daalt de totale erfbelasting.
De renteclausule als fiscaal instrument
Bij zowel de wettelijke als de quasi wettelijke verdeling is de renteclausule belangrijk. De rente over de vordering van de kinderen beinvloedt de waarde van die vordering, en daarmee de erfbelasting.
De mogelijkheden op een rij. Bij een rente lager dan 6% wordt de vordering voor de erfbelasting op een lager bedrag gewaardeerd, wat gunstig is bij het eerste overlijden. Een rente gelijk aan of hoger dan 6% kan juist voordelig zijn bij het tweede overlijden, omdat de vordering dan minder is aangegroeid. En de keuze tussen enkelvoudige en samengestelde rente beinvloedt eveneens de waardering en de uiteindelijke belastingdruk.
De renteclausule afstemmen is maatwerk. Het hangt af van de leeftijd van de langstlevende, de omvang van het vermogen en de verwachte levensduur.
Voordeel bij het eerste en tweede overlijden
De fiscale voordelen van de quasi wettelijke verdeling laten zich bij beide overlijdens zien.
Bij het eerste overlijden
De langstlevende partner profiteert van de hoge partnervrijstelling (circa 828.035 euro in 2026). De kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering die contant wordt gemaakt, waardoor zij minder erfbelasting betalen dan bij een directe uitkering.
Bij het tweede overlijden
Bij het overlijden van de langstlevende partner worden de vorderingen van de kinderen opeisbaar. De kinderen erven het resterende vermogen van de langstlevende, verminderd met de schulden aan hen. Die schulden worden verrekend met het erfdeel, wat de belastbare verkrijging kan verlagen.
Vergelijking met andere testamentaire vormen
De quasi wettelijke verdeling is niet de enige testamentaire regeling met fiscale voordelen. Twee alternatieven ter vergelijking.
Vruchtgebruiktestament
Bij een vruchtgebruiktestament krijgt de langstlevende het vruchtgebruik van de nalatenschap en worden de kinderen bloot eigenaar. De bescherming voor de langstlevende is vergelijkbaar, maar de fiscale uitwerking verschilt. De kinderen betalen erfbelasting over de blote eigendomswaarde, die afhangt van de leeftijd van de vruchtgebruiker.
Tweetrapstestament
Bij een tweetrapstestament (fideicommis de residuo) erft de langstlevende het volledige vermogen, met de bepaling dat wat resteert bij diens overlijden naar de kinderen gaat. Dat geeft flexibiliteit, maar de fiscale behandeling is anders dan bij de quasi wettelijke verdeling.
Aandachtspunten bij de quasi wettelijke verdeling
Neemt u een quasi wettelijke verdeling op in uw testament, let dan op een aantal zaken. Bij de wettelijke verdeling hebben kinderen bepaalde wilsrechten, zoals het recht om goederen in eigendom te claimen bij hertrouwen van de langstlevende; bij een quasi wettelijke verdeling moet u die rechten expliciet in het testament opnemen. In samengestelde gezinnen weegt u de belangen van eigen kinderen en stiefkinderen zorgvuldig af. Leg duidelijk vast onder welke omstandigheden de vorderingen van de kinderen opeisbaar worden, denk aan overlijden, faillissement, schuldsanering of opname in een zorginstelling. En overweeg een bepaling om de verdeling te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden.
De rol van deskundig advies
De quasi wettelijke verdeling is een complexe testamentaire regeling met verstrekkende fiscale en juridische gevolgen. Win hiervoor advies in bij een notaris en een fiscalist met ervaring in planning voor vermogende families.
Een goede adviseur brengt naast de fiscale voordelen ook de familieverhoudingen, de aard van het vermogen en uw persoonlijke wensen mee in het advies. Alleen zo komt u tot een regeling die recht doet aan alle betrokkenen.
De quasi wettelijke verdeling biedt aanzienlijke fiscale voordelen, vooral door de contante waardering van vorderingen en de mogelijkheid de renteclausule af te stemmen. Voor ongehuwd samenwonenden en samengestelde gezinnen is het bovendien een belangrijk instrument om de langstlevende partner te beschermen. De juridische en fiscale vormgeving loopt via ons netwerk van gespecialiseerde notarissen en fiscalisten. Noble & Partners richt zich op het beheer van uw vermogen en denkt graag met u mee over de bredere context.