Wat is een quasi wettelijke verdeling?
Een quasi wettelijke verdeling is een testamentaire regeling die de werking van de wettelijke verdeling nabootst, maar dan voor situaties waarin de wettelijke verdeling niet automatisch van toepassing is. De wettelijke verdeling geldt namelijk alleen voor gehuwden en geregistreerde partners met kinderen. Bij ongehuwd samenwonenden, stiefkinderen of andere familieconstellaties is een quasi wettelijke verdeling in het testament noodzakelijk om een vergelijkbaar resultaat te bereiken.
Bij een quasi wettelijke verdeling worden alle goederen van de nalatenschap toebedeeld aan de langstlevende partner, terwijl de kinderen een niet-opeisbare geldvordering krijgen ter grootte van hun erfdeel. Dit is exact dezelfde systematiek als de wettelijke verdeling, maar dan vastgelegd in het testament.
Wanneer is een quasi wettelijke verdeling relevant?
Een quasi wettelijke verdeling is met name relevant in de volgende situaties:
- Ongehuwd samenwonenden: De wettelijke verdeling geldt niet voor ongehuwde partners. Een quasi wettelijke verdeling in het testament kan de langstlevende partner beschermen.
- Samengestelde gezinnen: Bij stiefkinderen is de wettelijke verdeling niet altijd wenselijk. Een quasi wettelijke verdeling biedt de mogelijkheid om de belangen van alle betrokkenen goed te regelen.
- Gehuwden die afwijken van de wettelijke verdeling: Soms willen gehuwden bewust afwijken van de standaard wettelijke verdeling, bijvoorbeeld door een andere verdeling van de erfdelen.
Het fiscale voordeel: de rentevrijval
Het belangrijkste fiscale voordeel van de quasi wettelijke verdeling is vergelijkbaar met dat van de wettelijke verdeling zelf en betreft de waardering van de vorderingen van de kinderen.
Bij de wettelijke verdeling (en de quasi wettelijke verdeling) krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende partner. Deze vordering is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende. Voor de erfbelasting wordt de vordering contant gemaakt: de waarde van een vordering die pas over een aantal jaren opeisbaar is, is lager dan het nominale bedrag.
Dit contant maken levert een fiscaal voordeel op. De vordering van het kind wordt voor de erfbelasting gewaardeerd op een lager bedrag dan het nominale erfdeel. Tegelijkertijd wordt bij de langstlevende partner de corresponderende schuld ook op dit lagere bedrag gewaardeerd. Per saldo leidt dit tot een lagere totale erfbelasting.
De renteclausule als fiscaal instrument
Bij zowel de wettelijke als de quasi wettelijke verdeling speelt de renteclausule een belangrijke rol. De rente die wordt berekend over de vordering van de kinderen beinvloedt de waarde van die vordering en daarmee de erfbelasting.
De mogelijkheden:
- Rente lager dan 6%: Bij een lagere rente wordt de vordering voor de erfbelasting op een lager bedrag gewaardeerd, wat gunstig is bij het eerste overlijden.
- Rente gelijk aan of hoger dan 6%: Dit kan voordelig zijn bij het tweede overlijden, omdat de vordering dan minder is aangegroeid.
- Samengestelde rente: De keuze tussen enkelvoudige en samengestelde rente beinvloedt eveneens de waardering en de uiteindelijke belastingdruk.
Het optimaliseren van de renteclausule is maatwerk en hangt af van de specifieke omstandigheden, waaronder de leeftijd van de langstlevende, de omvang van het vermogen en de verwachte levensduur.
Voordeel bij het eerste en tweede overlijden
De fiscale voordelen van de quasi wettelijke verdeling manifesteren zich bij beide overlijdens:
Bij het eerste overlijden
De langstlevende partner profiteert van de hoge partnervrijstelling (circa 828.035 euro in 2026). De kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering die contant wordt gemaakt, waardoor zij minder erfbelasting betalen dan bij een directe uitkering het geval zou zijn.
Bij het tweede overlijden
Bij het overlijden van de langstlevende partner worden de vorderingen van de kinderen opeisbaar. De kinderen erven het resterende vermogen van de langstlevende, verminderd met de schulden aan hen. De schulden worden verrekend met het erfdeel, wat de belastbare verkrijging kan verlagen.
Vergelijking met andere testamentaire vormen
De quasi wettelijke verdeling is niet de enige testamentaire regeling die fiscale voordelen biedt. Een vergelijking met alternatieve opties:
Vruchtgebruiktestament
Bij een vruchtgebruiktestament krijgt de langstlevende het vruchtgebruik van de nalatenschap en worden de kinderen bloot eigenaar. Dit biedt vergelijkbare bescherming voor de langstlevende, maar de fiscale uitwerking verschilt. Bij het vruchtgebruiktestament betalen de kinderen erfbelasting over de blote eigendomswaarde, die afhankelijk is van de leeftijd van de vruchtgebruiker.
Tweetrapstestament
Bij een tweetrapstestament (fideicommis de residuo) erft de langstlevende het volledige vermogen, met de bepaling dat hetgeen resteert bij het overlijden van de langstlevende naar de kinderen gaat. Dit biedt flexibiliteit, maar de fiscale behandeling is anders dan bij de quasi wettelijke verdeling.
Aandachtspunten bij de quasi wettelijke verdeling
Bij het opnemen van een quasi wettelijke verdeling in uw testament zijn er diverse aandachtspunten:
- Wilsrechten: Bij de wettelijke verdeling hebben kinderen bepaalde wilsrechten (het recht om goederen in eigendom te claimen bij hertrouwen van de langstlevende). Bij een quasi wettelijke verdeling moeten deze rechten expliciet in het testament worden opgenomen.
- Stiefkinderen: In samengestelde gezinnen moeten de belangen van eigen kinderen en stiefkinderen zorgvuldig worden afgewogen.
- Opeisbaarheidsgronden: Leg duidelijk vast onder welke omstandigheden de vorderingen van de kinderen opeisbaar worden (overlijden, faillissement, schuldsanering, opname in een zorginstelling).
- Flexibiliteit: Overweeg om in het testament de mogelijkheid op te nemen om de verdeling aan te passen aan veranderende omstandigheden.
De rol van deskundig advies
De quasi wettelijke verdeling is een complexe testamentaire regeling met verstrekkende fiscale en juridische gevolgen. Het is essentieel om hierbij deskundig advies in te winnen van een notaris en een fiscaal adviseur die ervaring hebben met estate planning voor vermogende families.
Een goede adviseur zal niet alleen de fiscale voordelen in kaart brengen, maar ook de familiare verhoudingen, de aard van het vermogen en de persoonlijke wensen meenemen in het advies. Alleen zo komt u tot een regeling die recht doet aan alle betrokkenen.
Conclusie
De quasi wettelijke verdeling biedt aanzienlijke fiscale voordelen, met name door de contante waardering van vorderingen en de mogelijkheid om de renteclausule te optimaliseren. Voor ongehuwd samenwonenden en samengestelde gezinnen is het bovendien een essentieel instrument om de langstlevende partner te beschermen. Noble & Partners staat u graag bij met deskundig advies over de mogelijkheden van een quasi wettelijke verdeling in uw persoonlijke situatie.