Wat is een uitsluitingsclausule?
Een uitsluitingsclausule is een bepaling die u opneemt bij een schenking of in uw testament. Daarmee legt u vast dat het geschonken of nagelaten vermogen niet in een eventuele gemeenschap van goederen van de ontvanger valt. Scheidt uw kind, dan blijft het geschonken bedrag buiten de verdeling.
Het is een van de belangrijkste instrumenten om familievermogen te beschermen. Zonder zo'n clausule kan bij een scheiding de helft van het door u geschonken bedrag bij de ex-partner van uw kind terechtkomen.
Waarom is een uitsluitingsclausule zo belangrijk?
Een flink deel van de Nederlandse stellen trouwt nog steeds in gemeenschap van goederen, al is sinds 1 januari 2018 de beperkte gemeenschap van goederen de standaard. Onder de huidige wet vallen erfenissen en schenkingen in beginsel buiten de gemeenschap, tenzij in een testament of bij een schenking uitdrukkelijk anders is bepaald.
Toch is een uitsluitingsclausule sterk aan te raden. Huwelijkse voorwaarden kunnen afwijkende bepalingen bevatten, en sommige stellen kiezen bewust voor een algehele gemeenschap van goederen. Bij ongehuwd samenwonenden ligt de juridische situatie anders en biedt de clausule extra bescherming. Hoe dan ook geeft ze zekerheid, ongeacht de huwelijkse situatie van uw kind.
Soorten uitsluitingsclausules
Er bestaan verschillende varianten.
Harde uitsluitingsclausule
De harde uitsluitingsclausule (ook wel strikte of absolute uitsluitingsclausule) bepaalt dat het geschonken vermogen onder geen enkele omstandigheid in de gemeenschap van goederen valt. Dat geldt zowel bij scheiding als bij overlijden van het kind.
Zachte uitsluitingsclausule
De zachte uitsluitingsclausule (ook wel facultatieve uitsluitingsclausule) houdt het geschonken vermogen alleen bij scheiding buiten de gemeenschap. Bij overlijden van het kind valt het er wel in, zodat de langstlevende partner van uw kind meeprofiteert.
Uitsluitingsclausule met insluitingsclausule
Een modernere variant combineert een uitsluitingsclausule met een insluitingsclausule. Daarbij maakt u specifieke uitzonderingen, bijvoorbeeld dat het vermogen wel in de gemeenschap valt als het huwelijk van uw kind langer dan een bepaald aantal jaren heeft geduurd.
Hoe legt u een uitsluitingsclausule vast?
Om rechtsgeldig te zijn moet de clausule goed worden vastgelegd.
Bij schenkingen
Bij een schenking neemt u de uitsluitingsclausule op in de akte van schenking. Bij een notariele schenking verzorgt de notaris dat. Bij een onderhandse schenking, zoals een bankoverschrijving, legt u de clausule het best schriftelijk vast in een brief of overeenkomst die beide partijen ondertekenen.
Een veelgemaakte fout is geld overmaken zonder enige schriftelijke vastlegging van de uitsluitingsclausule. Achteraf is dan nauwelijks aan te tonen dat de schenking onder uitsluiting is gedaan.
Bij testamenten
In een testament komt de uitsluitingsclausule als bepaling bij de erfstelling of het legaat. De notaris adviseert u over de meest geschikte formulering.
Praktische tips voor de uitsluitingsclausule
Een paar praktische punten om de clausule echt te laten werken.
Gescheiden administratie
Houd het geschonken vermogen apart van het overige vermogen van het kind. Vermengt het geschonken geld zich met gezamenlijk vermogen, dan wordt het lastig om het beschermde deel nog te onderscheiden. Dit heet zaaksvervanging: wordt het geschonken geld gebruikt om iets aan te schaffen, dan treedt het gekochte goed in de plaats van het geschonken bedrag.
Bewijs bewaren
Bewaar het bewijs van de schenking en de uitsluitingsclausule zorgvuldig. Denk aan de schenkingsakte of brief met de clausule, de bankafschriften waaruit de schenking blijkt en eventuele correspondentie met de notaris.
Communicatie met uw kinderen
Bespreek de uitsluitingsclausule openlijk met uw kinderen. Leg uit dat het niet om wantrouwen jegens hun partner gaat, maar om een verstandige maatregel om het familievermogen te beschermen. De meeste kinderen begrijpen dat goed.
Wat als er geen uitsluitingsclausule is opgenomen?
Is een schenking gedaan zonder uitsluitingsclausule, dan kunt u die achteraf in beginsel niet meer toevoegen. De schenking is dan onderdeel geworden van het vermogen van het kind. Onder de huidige wet valt die weliswaar buiten de beperkte gemeenschap, maar bij oudere huwelijken of afwijkende huwelijkse voorwaarden kan dat anders liggen.
Neem daarom bij elke schenking standaard een uitsluitingsclausule op. De moeite is klein, de bescherming groot.
De uitsluitingsclausule binnen de bredere planning
De uitsluitingsclausule hoort bij een doordachte planning van uw nalatenschap. Familievermogen beschermen gaat verder dan belasting beperken. Het draait erom dat het vermogen terechtkomt bij de mensen voor wie het bedoeld is, en beschermd blijft tegen onvoorziene omstandigheden.
Een uitsluitingsclausule is onmisbaar bij het schenken aan kinderen en kleinkinderen. Ze beschermt het geschonken vermogen tegen de gevolgen van een scheiding en houdt het familievermogen binnen de familie. De juridische vormgeving loopt via ons netwerk van gespecialiseerde notarissen, die de meest geschikte vorm voor uw situatie kunnen opstellen. Noble & Partners begeleidt u vanuit het vermogensbeheer bij de bredere context.