Wat is een uitsluitingsclausule?
Een uitsluitingsclausule is een bepaling die u opneemt bij een schenking of in uw testament, waarmee u vastlegt dat het geschonken of nagelaten vermogen niet valt in een eventuele gemeenschap van goederen van de ontvanger. Met andere woorden: als uw kind zou scheiden, blijft het geschonken bedrag buiten de verdeling.
De uitsluitingsclausule is een van de meest belangrijke instrumenten voor de bescherming van familievermogen. Zonder deze clausule kan het voorkomen dat de helft van het door u geschonken bedrag bij een scheiding toekomt aan de ex-partner van uw kind.
Waarom is een uitsluitingsclausule zo belangrijk?
In Nederland trouwt een aanzienlijk deel van de stellen nog steeds in gemeenschap van goederen, hoewel sinds 1 januari 2018 de beperkte gemeenschap van goederen de standaard is geworden. Onder de huidige wetgeving vallen erfenissen en schenkingen in principe buiten de gemeenschap, tenzij in een testament of bij een schenking uitdrukkelijk anders is bepaald.
Toch is het opnemen van een uitsluitingsclausule sterk aan te bevelen, en wel om de volgende redenen:
- Huwelijkse voorwaarden kunnen afwijkende bepalingen bevatten.
- Sommige stellen kiezen bewust voor een algehele gemeenschap van goederen.
- Bij ongehuwd samenwonenden is de juridische situatie anders en kan een uitsluitingsclausule extra bescherming bieden.
- De clausule biedt zekerheid, ongeacht de specifieke huwelijkse situatie van uw kind.
Soorten uitsluitingsclausules
Er bestaan verschillende varianten van de uitsluitingsclausule:
Harde uitsluitingsclausule
De harde uitsluitingsclausule (ook wel strikte of absolute uitsluitingsclausule genoemd) bepaalt dat het geschonken vermogen onder geen enkele omstandigheid in de gemeenschap van goederen valt. Dit geldt zowel bij scheiding als bij overlijden van het kind.
Zachte uitsluitingsclausule
De zachte uitsluitingsclausule (ook wel facultatieve uitsluitingsclausule) bepaalt dat het geschonken vermogen alleen bij scheiding buiten de gemeenschap blijft, maar bij overlijden van het kind wel in de gemeenschap valt. Hierdoor kan de langstlevende partner van uw kind wel meeprofiteren.
Uitsluitingsclausule met insluitingsclausule
Een modernere variant is de combinatie van een uitsluitingsclausule met een insluitingsclausule. Hierbij worden specifieke uitzonderingen gemaakt, bijvoorbeeld dat het vermogen wel in de gemeenschap valt als het huwelijk van uw kind langer dan een bepaald aantal jaren heeft geduurd.
Hoe legt u een uitsluitingsclausule vast?
De uitsluitingsclausule moet op de juiste manier worden vastgelegd om rechtsgeldig te zijn:
Bij schenkingen
Bij een schenking moet de uitsluitingsclausule worden opgenomen in de akte van schenking. Bij een notariele schenking wordt dit door de notaris verzorgd. Bij een onderhandse schenking (bijvoorbeeld een bankoverschrijving) is het raadzaam om de clausule schriftelijk vast te leggen in een brief of overeenkomst die door beide partijen wordt ondertekend.
Een veelgemaakte fout is het overmaken van geld zonder enige schriftelijke vastlegging van de uitsluitingsclausule. In dat geval is het achteraf zeer moeilijk om aan te tonen dat de schenking onder uitsluiting is gedaan.
Bij testamenten
In een testament wordt de uitsluitingsclausule opgenomen als bepaling bij de erfstelling of het legaat. De notaris kan u adviseren over de meest geschikte formulering.
Praktische tips voor de uitsluitingsclausule
Om de uitsluitingsclausule effectief te laten werken, zijn er diverse praktische aandachtspunten:
Gescheiden administratie
Het is essentieel dat het geschonken vermogen gescheiden wordt geadministreerd van het overige vermogen van het kind. Wanneer het geschonken geld wordt vermengd met gezamenlijk vermogen, kan het lastig worden om het beschermde deel te onderscheiden. Dit wordt ook wel zaaksvervanging genoemd: wanneer het geschonken geld wordt gebruikt om iets aan te schaffen, treedt het aangekochte goed in de plaats van het geschonken bedrag.
Bewijs bewaren
Bewaar altijd het bewijs van de schenking en de uitsluitingsclausule zorgvuldig. Denk aan:
- De schenkingsakte of brief met uitsluitingsclausule.
- Bankafschriften waaruit de schenking blijkt.
- Eventuele correspondentie met de notaris.
Communicatie met uw kinderen
Bespreek de uitsluitingsclausule openlijk met uw kinderen. Leg uit dat het niet gaat om wantrouwen jegens hun partner, maar om een verstandige maatregel ter bescherming van het familievermogen. In de praktijk wordt dit door de meeste kinderen goed begrepen en geaccepteerd.
Wat als er geen uitsluitingsclausule is opgenomen?
Wanneer een schenking is gedaan zonder uitsluitingsclausule, is het in beginsel niet meer mogelijk om deze achteraf alsnog toe te voegen. De schenking is dan onderdeel geworden van het vermogen van het kind en valt bij de huidige wetgeving weliswaar buiten de beperkte gemeenschap, maar dit kan anders zijn bij oudere huwelijken of bij afwijkende huwelijkse voorwaarden.
Het is daarom verstandig om bij elke schenking standaard een uitsluitingsclausule op te nemen. De kosten en moeite zijn minimaal, terwijl de bescherming die het biedt aanzienlijk is.
De uitsluitingsclausule in het kader van estate planning
De uitsluitingsclausule maakt integraal deel uit van een goede estate planning. Het beschermen van familievermogen gaat verder dan alleen het beperken van belastingen. Het gaat erom dat het vermogen terechtkomt bij de mensen voor wie het bedoeld is en dat het beschermd blijft tegen onvoorziene omstandigheden.
Conclusie
Een uitsluitingsclausule is een onmisbaar instrument bij het schenken van vermogen aan uw kinderen en kleinkinderen. Het beschermt het geschonken vermogen tegen de gevolgen van een eventuele scheiding en zorgt ervoor dat het familievermogen binnen de familie blijft. Noble & Partners adviseert u graag over de meest geschikte vorm van uitsluitingsclausule voor uw specifieke situatie.