Wat is de 180-dagenregeling?
De 180-dagenregeling is een bepaling in de Successiewet 1956 (artikel 12) die voorschrijft dat schenkingen die binnen 180 dagen — circa zes maanden — vóór het overlijden van de schenker zijn gedaan, voor de erfbelasting alsnog bij de nalatenschap worden opgeteld. Het doel van deze regeling is om te voorkomen dat mensen op het sterfbed nog snel vermogen wegschenken om erfbelasting te ontlopen.
Deze regeling was altijd al een belangrijk aandachtspunt bij estate planning, maar de praktische uitwerking leidde tot veel administratieve complexiteit — zowel voor nabestaanden als voor de Belastingdienst. Daar komt per 1 januari 2026 verandering in.
Wat verandert er per 2026?
De kern van de wijziging is een vereenvoudiging van de procedure. Tot en met 2025 leidde de 180-dagenregeling tot een omslachtig proces:
- De begiftigde moest aangifte schenkbelasting doen over de schenking.
- De schenkbelasting werd vastgesteld en betaald.
- Vervolgens moest de schenking alsnog bij de nalatenschap worden opgeteld voor de erfbelasting.
- De eerder betaalde schenkbelasting werd dan verrekend met de verschuldigde erfbelasting.
Dit proces was onduidelijk, tijdrovend en leidde regelmatig tot fouten. Vanaf 2026 is het als volgt geregeld:
- Schenkingen die binnen 180 dagen vóór het overlijden zijn gedaan, worden niet langer afzonderlijk aangemerkt als schenking voor de schenkbelasting.
- In plaats daarvan worden deze schenkingen automatisch meegenomen als onderdeel van de erfenis.
- Er hoeft dus slechts één aangifte te worden ingediend: de aangifte erfbelasting.
De schenking wordt fiscaal gezien dus direct als erfrechtelijke verkrijging behandeld. Dit voorkomt de dubbele aangifte en de complexe verrekening die voorheen nodig was.
Wat betekent dit voor u in de praktijk?
De wijziging heeft verschillende praktische consequenties die relevant zijn voor vermogende families:
1. Minder administratieve last
Nabestaanden hoeven bij een overlijden kort na een schenking niet langer twee afzonderlijke aangiften te doen. De schenking wordt automatisch meegenomen in de aangifte erfbelasting. Dit bespaart tijd, kosten en het risico op fouten.
2. Geen tussentijdse betaling van schenkbelasting
Voorheen moest de begiftigde eerst schenkbelasting betalen, die later weer werd verrekend. Dit kon leiden tot liquiditeitsproblemen. Vanaf 2026 wordt de belasting in één keer afgerekend via de erfbelasting.
3. De materiële uitkomst blijft gelijk
Het is belangrijk om te benadrukken dat de materiële belastingdruk niet verandert. De schenking wordt nog steeds bij de nalatenschap opgeteld. Het verschil zit puur in de procedurele afhandeling. De wetgever heeft de regeling vereenvoudigd, niet verzwaard of verlicht.
4. Let op de timing van schenkingen
De 180-dagenregeling zelf blijft bestaan. Dit betekent dat het nog steeds verstandig is om niet te wachten met schenken tot op hoge leeftijd of wanneer de gezondheid verslechtert. Schenkingen die meer dan 180 dagen vóór het overlijden zijn gedaan, vallen niet onder deze regeling en worden niet bij de nalatenschap opgeteld.
Overgangsrecht
De nieuwe regeling geldt voor verkrijgingen — overlijdens — vanaf 1 januari 2026. Voor overlijdens die vóór deze datum hebben plaatsgevonden, blijft de oude procedure van kracht. Het is dus mogelijk dat nabestaanden die in 2025 te maken kregen met een overlijden, nog de oude verrekening moeten toepassen.
Andere Successiewet-wijzigingen per 2026
De vereenvoudiging van de 180-dagenregeling staat niet op zichzelf. Per 1 januari 2026 zijn er meerdere wijzigingen doorgevoerd in de Successiewet die relevant zijn voor vermogende families:
- Aangiftetermijn erfbelasting verlengd: Van 8 naar 20 maanden na het overlijden, wat nabestaanden aanzienlijk meer tijd geeft.
- Biologische kinderen gelijkgesteld: Biologische kinderen zonder juridische familierechtelijke betrekking worden voor de schenk- en erfbelasting gelijkgesteld met juridische kinderen.
- Ongelijke verdeling huwelijksgemeenschap: Nieuwe regels bij een ongelijke verdeling van een huwelijksgoederengemeenschap of verrekenbeding.
- Bedrijfsopvolgingsregeling aangepast: Diverse wijzigingen in de BOR, waaronder een langere bezitstermijn bij hogere leeftijd.
De vereenvoudiging van de 180-dagenregeling is een welkome stap die de administratieve last voor nabestaanden aanzienlijk vermindert. De materiële belastingdruk verandert niet, maar het proces wordt eerlijker en overzichtelijker.
Wat kunt u nu doen?
- Evalueer uw huidige schenkingsplan: zorgt u ervoor dat schenkingen ruim vóór de 180-dagengrens plaatsvinden?
- Bespreek met uw estate planner of uw strategie nog actueel is gezien de nieuwe regels.
- Informeer uw erfgenamen over de vereenvoudigde procedure, zodat zij weten wat hen te wachten staat.
- Laat uw testament toetsen op de gevolgen van alle Successiewet-wijzigingen per 2026.
Conclusie
De wijziging van de 180-dagenregeling per 2026 is een procedurele vereenvoudiging die de afhandeling van schenkingen kort vóór overlijden aanzienlijk vergemakkelijkt. De materiële belastingdruk blijft gelijk, maar de administratieve last wordt fors verminderd. Bij Noble & Partners helpen wij u graag om uw estate planning af te stemmen op deze en andere wijzigingen in de Successiewet. Neem contact met ons op voor een persoonlijk adviesgesprek.