De achtergrond: het Kerstarrest
Op 24 december 2021 deed de Hoge Raad een uitspraak die het Nederlandse belastinglandschap fundamenteel veranderde. In het zogenaamde Kerstarrest oordeelde het hoogste rechtscollege dat het Box 3-stelsel — dat belasting heft op basis van een fictief rendement — in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). De kern: het is niet toegestaan om belasting te heffen over inkomen dat de belastingplichtige niet daadwerkelijk heeft genoten.
Deze uitspraak dwong de wetgever tot actie. Sindsdien is er een overbruggingsstelsel van kracht en werkt het kabinet aan een definitief nieuw stelsel. Maar de weg naar dat nieuwe stelsel is lang en kronkelig gebleken.
Het huidige overbruggingsstelsel (2023-heden)
Na het Kerstarrest is het Box 3-stelsel tijdelijk aangepast. In plaats van één fictief rendement voor al het vermogen, wordt nu per vermogenscategorie een afzonderlijk fictief rendement berekend.
Het overbruggingsstelsel is beter dan het oude stelsel, maar blijft werken met fictieve rendementen. Dat betekent dat er nog steeds belasting kan worden geheven over inkomen dat u niet werkelijk heeft genoten — zij het in mindere mate dan voorheen. De Hoge Raad heeft aangegeven dat ook het overbruggingsstelsel kwetsbaar kan zijn voor juridische betwisting.
De drie categorieën
- Banktegoeden: Laag fictief rendement, afgeleid van de gemiddelde spaarrente (~1,03% voor 2025)
- Overige bezittingen: Hoger fictief rendement, gebaseerd op langjarig gemiddeld beleggingsrendement (~6,04% voor 2025)
- Schulden: Worden in mindering gebracht tegen een eigen fictief rendement
Het belastingtarief op het berekende fictieve rendement bedraagt 36% (2025).
Het wetsvoorstel Werkelijk Rendement
De kern van het nieuwe stelsel: belasting heffen over het werkelijke rendement in plaats van een fictief rendement. Dit klinkt eenvoudig, maar de uitvoering is uiterst complex. Vandaar de herhaalde uitstelling van de ingangsdatum.
Wat valt er onder "werkelijk rendement"?
Het wetsvoorstel definieert werkelijk rendement breed:
- Reguliere voordelen: Rente, dividend, huurinkomen — het inkomen dat u daadwerkelijk ontvangt op uw vermogen.
- Waardeveranderingen: Zowel gerealiseerde als ongerealiseerde waardeveranderingen. Dit is het meest controversiële onderdeel. Het betekent dat als uw aandelenportefeuille op 31 december meer waard is dan op 1 januari, u over die papieren winst belasting betaalt — ook als u niets heeft verkocht.
- Kosten: Bepaalde kosten die direct samenhangen met het behalen van rendement (zoals beheervergoedingen) worden naar verwachting aftrekbaar.
De forfaitaire regeling voor onroerend goed
Voor vastgoed geldt een bijzonderheid. Omdat het werkelijke rendement op onroerend goed moeilijk jaarlijks vast te stellen is (de waarde fluctueert, er zijn onderhoudskosten, leegstandsrisico's), wordt voor vastgoed naar verwachting een forfaitair element behouden. De waardeontwikkeling wordt gebaseerd op de WOZ-waardeverandering plus de werkelijke netto huurinkomsten.
Wat dit kan betekenen per vermogenscategorie
Spaarders
Spaarders zijn waarschijnlijk de grootste winnaars van het nieuwe stelsel. Onder het huidige overbruggingsstelsel betalen spaarders (met meer dan het vrijgestelde bedrag) belasting over een fictief rendement van ~1%, terwijl veel spaarrekeningen daar momenteel nauwelijks boven zitten. Onder werkelijk rendement betalen spaarders alleen belasting over de rente die ze daadwerkelijk ontvangen. Bij een spaarrente van 0,5% op €200.000 zou de belastbare grondslag slechts €1.000 zijn in plaats van het fictieve bedrag.
Beleggers
Voor beleggers is het beeld gemengder. In goede jaren — wanneer aandelenkoersen stijgen — kan de belasting hoger uitvallen dan onder het huidige stelsel, met name door de belasting op ongerealiseerde waardestijgingen. In slechte jaren (dalingen) zou er juist een verlies kunnen worden verrekend met toekomstige winsten.
De volatiliteit van de belastingdruk neemt toe: in het ene jaar betaalt u veel, in het andere jaar weinig of niets. Dit vereist een andere manier van liquiditeitsplanning dan het huidige stelsel, waarin de belasting relatief voorspelbaar is.
Vastgoedbezitters
Vastgoedbezitters krijgen te maken met een combinatie van werkelijke huurinkomsten en forfaitaire waardeontwikkeling. De effectieve belastingdruk hangt sterk af van de verhouding tussen netto huurinkomen en waardestijging. Bij sterk stijgende woningprijzen kan de belasting aanzienlijk hoger uitvallen.
Wanneer gaat het in?
De ingangsdatum van het nieuwe stelsel is meerdere malen uitgesteld. Aanvankelijk was 2025 het doel, daarna 2027, en de huidige verwachting is dat het niet vóór 2028 — mogelijk nog later — zal worden ingevoerd. De voornaamste reden voor het uitstel is de uitvoeringscomplexiteit bij de Belastingdienst. Het bijhouden van werkelijke rendementen per belastingplichtige, inclusief ongerealiseerde waardeveranderingen, vereist omvangrijke systeemaanpassingen.
Wat dit betekent voor uw planning
De onzekerheid rond Box 3 maakt het lastig om nu al definitieve beslissingen te nemen op basis van het toekomstige stelsel. Wat we wel weten:
- Het overbruggingsstelsel blijft voorlopig van kracht
- De richting is duidelijk: naar werkelijk rendement
- Spaarders worden waarschijnlijk ontzien, beleggers betalen volatielere belasting
- De controledruk op vermogensbezitters zal naar verwachting toenemen
Juist in deze periode van onzekerheid is het waardevol om uw vermogensstructuur periodiek te laten beoordelen door een deskundige. Niet om te anticiperen op onzekere toekomstige regels, maar om ervoor te zorgen dat u onder het huidige regime niet meer betaalt dan nodig — en dat uw structuur flexibel genoeg is om mee te bewegen met toekomstige wijzigingen.
Voor families met een langetermijnhorizon — waarbij vermogen niet alleen voor uzelf maar ook voor de volgende generatie wordt beheerd — is het des te belangrijker om de ontwikkelingen in samenhang te bekijken met uw estate planning en vermogensoverdrachtstrategie.
De hervorming van Box 3 is een van de meest ingrijpende fiscale wijzigingen in decennia. De exacte uitwerking staat nog niet vast, maar de richting is helder: van fictief naar werkelijk. Een goed begrip van deze veranderingen geeft u de rust om vooruit te plannen — niet vanuit angst, maar vanuit overzicht.
Conclusie
Het nieuwe Box 3-stelsel op basis van werkelijk rendement vertegenwoordigt een fundamentele breuk met het verleden. Spaarders profiteren, beleggers krijgen te maken met volatielere heffingen, en vastgoedbezitters met een hybride systematiek. De exacte ingangsdatum blijft onzeker, maar het is verstandig om de ontwikkelingen nauwlettend te volgen. Wilt u weten wat de Box 3-hervorming specifiek voor uw vermogen kan betekenen? Bij Noble & Partners bespreken we graag hoe u zich kunt voorbereiden — met een aanpak die past bij uw persoonlijke situatie en uw familieambities.