Pensioen in eigen beheer: waar staan we nu?
Het pensioen in eigen beheer (PEB) was jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel van de financiële planning voor directeur-grootaandeelhouders. Met de Wet uitfasering pensioen in eigen beheer, die op 1 april 2017 in werking trad, is daar een einde aan gekomen. Maar wat betekent dit concreet voor u als DGA? En welke regels gelden er nu?
Terugblik: waarom is het PEB afgeschaft?
Het pensioen in eigen beheer kende een fundamenteel probleem: het verschil tussen de fiscale waardering en de commerciële waardering van de pensioenverplichting. Fiscaal mocht de verplichting worden berekend tegen een rekenrente van 4%, terwijl de commerciële waarde op basis van de marktrente veel hoger lag. Dit verschil leidde ertoe dat veel BV's op papier een te lage pensioenverplichting hadden staan, terwijl de werkelijke verplichting veel groter was.
Dit had directe gevolgen voor de mogelijkheid om dividend uit te keren. De commerciële waarde van de pensioenverplichting moest namelijk worden meegenomen bij de uitkeringstoets. Hierdoor konden veel DGA's geen of slechts beperkt dividend uitkeren, terwijl er op papier voldoende vrij vermogen leek te zijn.
De wetgever heeft daarom besloten om het PEB uit te faseren en DGA's de keuze te geven tussen afkoop, omzetting naar een ODV, of bevriezing van de bestaande aanspraken.
De drie opties bij uitfasering
Optie 1: Afkoop
DGA's konden ervoor kiezen om de pensioenaanspraak af te kopen tegen de fiscale waarde. Hierbij werd een korting verleend op de grondslag: in 2017 bedroeg deze korting 34,5%, in 2018 was dit 25% en in 2019 nog 19,5%. Over het resterende bedrag was inkomstenbelasting verschuldigd, maar er was geen revisierente verschuldigd. De afkooptermijn is inmiddels verstreken.
Optie 2: Omzetting naar een ODV
De tweede optie was het omzetten van de pensioenaanspraak naar een oudedagsverplichting (ODV). Dit kon fiscaal geruisloos: de fiscale waarde van de pensioenverplichting werd omgezet in een ODV-verplichting. Het verschil tussen de commerciële en fiscale waarde verdween hiermee van de balans. De ODV wordt jaarlijks opgerent met het U-rendement en wordt vanaf de AOW-leeftijd in twintig jaar uitgekeerd.
Optie 3: Bevriezing
DGA's die geen keuze maakten, behielden hun bestaande pensioenaanspraak in bevroren vorm. Dit betekent dat er geen verdere opbouw plaatsvindt, maar dat de bestaande aanspraak in stand blijft. De pensioenverplichting blijft op de balans van de BV staan en moet op de pensioendatum worden uitgekeerd conform de oorspronkelijke toezegging.
Huidige regels voor bevroren aanspraken
Als u destijds heeft gekozen voor bevriezing, of als er simpelweg geen actie is ondernomen, dan gelden de volgende regels:
De pensioenaanspraak is bevroren op het niveau van 1 juli 2017. Er vindt geen verdere opbouw plaats, maar de aanspraak wordt wel geïndexeerd als dit in de pensioenbrief is opgenomen. De BV blijft verplicht om de pensioentoezegging na te komen. Dit betekent dat de BV voldoende middelen moet aanhouden om de toekomstige uitkeringen te kunnen doen.
Het verschil tussen de fiscale en commerciële waarde blijft bestaan bij een bevroren aanspraak. Dit heeft tot gevolg dat de dividendruimte beperkt blijft. Voordat dividend kan worden uitgekeerd, moet een uitkeringstoets worden gedaan waarbij de commerciële waarde van de pensioenverplichting wordt meegenomen.
Gevolgen voor de jaarrekening
Voor BV's met een bevroren pensioenaanspraak heeft de pensioenverplichting gevolgen voor de jaarrekening. De commerciële waarde moet worden bepaald op basis van de actuele marktrente en de levensverwachting. Bij de huidige lage rentestand kan de commerciële waarde aanzienlijk hoger zijn dan de fiscale waarde. Dit drukt het eigen vermogen en de uitkeerbare reserves.
Het is daarom van belang om jaarlijks een actuariële berekening te laten maken. Dit is niet alleen verplicht voor de jaarrekening, maar ook noodzakelijk om te beoordelen of dividend kan worden uitgekeerd en of de BV aan haar verplichtingen kan voldoen.
Nieuwe pensioenopbouw: wat kan nog wel?
Na de uitfasering van het PEB is het niet meer mogelijk om pensioen op te bouwen in eigen beheer. DGA's die aanvullend pensioen willen opbouwen, kunnen dit doen via externe voorzieningen:
Een lijfrenteverzekering of bancaire lijfrente biedt de mogelijkheid om fiscaal gefaciliteerd vermogen op te bouwen. De premies zijn aftrekbaar binnen de jaarruimte en reserveringsruimte. Daarnaast kunt u als DGA ook deelnemen aan een pensioenregeling bij een verzekeraar of pensioenfonds, hoewel dit in de praktijk minder gangbaar is.
Een andere mogelijkheid is het opbouwen van vrij belegbaar vermogen binnen de BV. Dit is geen pensioenvoorziening in formele zin, maar kan wel dienen als aanvulling op uw oudedagsinkomen. Bij uitkering is dividend- en inkomstenbelasting verschuldigd.
Aandachtspunten bij echtscheiding
Het pensioen in eigen beheer speelt ook een rol bij echtscheiding. De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding is van toepassing op het PEB. Dit betekent dat uw ex-partner recht kan hebben op een deel van het opgebouwde pensioen. Bij een bevroren aanspraak kan dit tot complexe situaties leiden, omdat het pensioen niet extern is ondergebracht.
Het is daarom verstandig om bij echtscheiding specifiek aandacht te besteden aan de pensioenverdeling en hierover duidelijke afspraken te maken. Een ervaren adviseur kan u helpen om de fiscale en juridische gevolgen in kaart te brengen.
Wat kunt u nu doen?
Als u als DGA nog een bevroren pensioenaanspraak in uw BV heeft, is het raadzaam om uw situatie te laten beoordelen. Heeft de BV voldoende middelen om de toekomstige uitkeringen te doen? Is er ruimte voor dividenduitkeringen? En sluit de huidige structuur nog aan bij uw persoonlijke wensen en doelstellingen?
Bij Noble & Partners analyseren wij uw complete financiële situatie en adviseren wij u over de beste stappen. Of het nu gaat om het optimaliseren van uw huidige structuur of het treffen van aanvullende voorzieningen: wij staan klaar om u te begeleiden naar een zorgeloze financiële toekomst.