Geen automatisch pensioen — de keerzijde van ondernemersvrijheid
Ondernemerschap biedt vrijheid, flexibiliteit en de mogelijkheid om uw eigen koers te bepalen. Maar die vrijheid kent ook een keerzijde: als ondernemer — of u nu als zzp'er werkt, een eenmanszaak heeft of directeur-grootaandeelhouder (DGA) bent van een BV — bouwt u doorgaans geen verplicht pensioen op. Er is geen werkgever die maandelijks premie afdraagt aan een pensioenfonds. Alles wat u na uw werkzame leven aan inkomen wilt hebben, moet u zelf regelen.
Dat besef komt bij veel ondernemers laat. Uit cijfers van het CBS blijkt dat het mediane vermogen van zelfstandigen weliswaar hoger is dan dat van werknemers, maar een groot deel van dat vermogen zit vast in de onderneming zelf — niet in liquide, vrij beschikbare middelen. En juist daar ontstaat het risico.
Valkuil 1: "Mijn bedrijf is mijn pensioen"
"Ik hoef niet apart te sparen — mijn bedrijf is mijn pensioen." Het is een overtuiging die we regelmatig horen. De gedachte erachter is begrijpelijk: de onderneming vertegenwoordigt waarde, en bij verkoop komt er kapitaal vrij. Maar de werkelijkheid is genuanceerder.
De verkoopwaarde is onzeker
De waarde van een onderneming op het moment van verkoop hangt af van vele factoren: de economische conjunctuur, de sector, het klantenbestand, de afhankelijkheid van de ondernemer zelf en het sentiment op de overnamemarkt. Een bedrijf dat vandaag €2 miljoen waard lijkt, kan over tien jaar minder opbrengen — of juist meer. Maar zekerheid is er niet.
Bij kleinere ondernemingen en professional services (adviesbureaus, praktijken) is de goodwill vaak sterk verbonden met de persoon van de ondernemer. Wanneer die vertrekt, daalt de waarde snel. Dit fenomeen — soms het "goodwillgap" genoemd — maakt de onderneming als pensioenvoorziening kwetsbaar.
Het illiquiditeitsrisico
Zelfs als de onderneming waardevol is, is die waarde niet liquide. U kunt het niet opnemen als maandelijks inkomen zolang het bedrijf draait. En het verkoopproces zelf kan maanden tot jaren duren, met onzekere uitkomst. Vertrouwen op de verkoop van uw bedrijf als enige pensioenvoorziening is daarmee een strategie met een hoge mate van concentratierisico.
Valkuil 2: uitgestelde opbouw — "volgend jaar begin ik"
Het is menselijk om pensioenopbouw uit te stellen wanneer de onderneming groeit en alle middelen nodig zijn voor de bedrijfsvoering. "Eerst de zaak, dan het pensioen" klinkt pragmatisch. Maar de kracht van samengesteld rendement maakt elk jaar uitstel exponentieel duurder.
De kracht van samengesteld rendement
Samengesteld rendement — rendement op rendement — is een van de krachtigste principes in vermogensopbouw. Het effect groeit naarmate de tijdshorizon langer is. Dat maakt de startleeftijd doorslaggevend.
Een ondernemer van 35 die maandelijks €500 apart zet bij een gemiddeld jaarlijks rendement van 5%, beschikt op 65-jarige leeftijd over circa €418.000. Start dezelfde ondernemer op 45, dan resteert circa €206.000. En wie op 50 begint, komt uit op circa €132.000 — minder dan een derde van het bedrag bij een start op 35.
Het verschil van €286.000 tussen starten op 35 en starten op 50 is volledig toe te schrijven aan tijd — niet aan hogere inleg of hoger rendement. Dat is de prijs van uitstel.
Valkuil 3: vermogen in de verkeerde structuur
Veel DGA's bouwen wel degelijk vermogen op, maar dan binnen de BV. Op papier kan het vermogen in de vennootschap aanzienlijk zijn. Maar vermogen in een BV is niet hetzelfde als vermogen in privé. Om het geld daadwerkelijk beschikbaar te maken voor uw levensonderhoud na pensionering, moet het worden uitgekeerd — en daar komt belasting bij kijken.
De Box 2-heffing
Uitkeringen vanuit de BV naar privé vallen onder de aanmerkelijkbelangheffing in Box 2. De tarieven (2025) zijn:
- 24,5% over de eerste €67.000 aan uitkeringen per jaar
- 33% over het meerdere
Dit betekent dat van elk €100.000 dat u uitkeert boven de eerste schijf, €33.000 naar de fiscus gaat. Wie op het moment van pensionering al het vermogen in één keer wil uitkeren, betaalt daarmee het hoogste tarief over het overgrote deel.
Timing maakt het verschil
Door de uitkeringen over meerdere jaren te spreiden — en elk jaar maximaal gebruik te maken van de eerste schijf — kan de effectieve belastingdruk aanzienlijk lager uitvallen. Dit vergt vooruitdenken: als u op 65 wilt stoppen, begint u idealiter jaren eerder met het gestructureerd uitkeren van dividend.
Wat u wél kunt doen
De valkuilen herkennen is de eerste stap. De tweede stap is actie ondernemen — en daar zijn concrete mogelijkheden voor.
Jaarruimte en reserveringsruimte benutten
Als ondernemer kunt u via de jaarruimte en reserveringsruimte fiscaal voordelig pensioen opbouwen via een lijfrente. De premie is aftrekbaar in Box 1, waardoor u direct belastingvoordeel heeft. De uitkering wordt later belast, maar doorgaans tegen een lager tarief dan tijdens uw werkzame leven.
Bewust scheiden van bedrijfs- en pensioenkapitaal
Het helpt om uw pensioenreserve bewust te scheiden van uw bedrijfsvermogen. Dat kan door een afzonderlijke beleggingsrekening aan te houden, een spaarhypotheekconstructie op te zetten, of via een pensioen-BV. Het punt is niet welke structuur u kiest — het punt is dat u de intentie vastlegt en het geld oormerkt.
Periodieke financiële gezondheidscheck
Veel ondernemers laten jaarlijks een jaarrekening opstellen, maar doen geen periodieke check op hun persoonlijke financiële gezondheid. Hoeveel heeft u opgebouwd? Ligt u op koers? Wat als de zaak niet verkocht wordt? Deze vragen verdienen net zoveel aandacht als de balanspositie van uw bedrijf.
Ondernemersvrijheid is een groot goed. Maar bij die vrijheid hoort ook de verantwoordelijkheid om zelf te zorgen voor de tijd daarna. Wie daar vroeg mee begint, hoeft later geen concessies te doen aan de levensstijl die het ondernemerschap mogelijk heeft gemaakt.
Conclusie
Ondernemers lopen specifieke risico's bij pensioenopbouw: te veel vertrouwen op de bedrijfswaarde, te laat beginnen met opbouwen en vermogen vasthouden in een fiscaal ongunstige structuur. De gemene deler is dat elk van deze valkuilen vermijdbaar is — mits u er tijdig aandacht aan besteedt. Wilt u uw persoonlijke situatie in kaart brengen en samen bekijken waar de kansen liggen? Onze specialisten denken hier graag met u over mee.