Geen automatisch pensioen — de keerzijde van ondernemersvrijheid
Als ondernemer, of u nu zzp'er bent, een eenmanszaak heeft of directeur-grootaandeelhouder (DGA) van een BV, bouwt u doorgaans geen verplicht pensioen op. Er is geen werkgever die maandelijks premie afdraagt aan een pensioenfonds. Alles wat u na uw werkzame leven aan inkomen wilt hebben, moet u zelf regelen.
Dat besef komt bij veel ondernemers laat. Het mediane vermogen van zelfstandigen ligt weliswaar hoger dan dat van werknemers, maar een groot deel van dat vermogen zit vast in de onderneming zelf. Dat is precies waar het risico ontstaat.
Valkuil 1: "Mijn bedrijf is mijn pensioen"
De gedachte is begrijpelijk: de onderneming vertegenwoordigt waarde, en bij verkoop komt er kapitaal vrij. Maar de werkelijkheid is genuanceerder dan de overtuiging suggereert.
De verkoopwaarde is onzeker
Wat een bedrijf op het moment van verkoop oplevert, hangt af van de economische conjunctuur, de sector, het klantenbestand, de afhankelijkheid van de ondernemer zelf en het sentiment op de overnamemarkt. Een bedrijf dat vandaag €2 miljoen waard lijkt, kan over tien jaar minder opbrengen. Zekerheid is er niet.
Bij kleinere ondernemingen en professional services (adviesbureaus, praktijken) is de goodwill vaak sterk verbonden met de persoon van de ondernemer. Wanneer die vertrekt, daalt de waarde snel. Dit gegeven maakt de onderneming als pensioenvoorziening kwetsbaar.
Liquiditeit ontbreekt
Zelfs als de onderneming waardevol is, staat die waarde niet vrij ter beschikking. U kunt het niet opnemen als maandelijks inkomen zolang het bedrijf draait. Het verkoopproces zelf kan maanden tot jaren duren, met een onzekere uitkomst. Volledig vertrouwen op de verkoopopbrengst als enige pensioenvoorziening is een strategie met een hoge mate van concentratierisico.
Valkuil 2: "Volgend jaar begin ik"
Het is begrijpelijk om pensioenopbouw uit te stellen wanneer de onderneming groeit en alle middelen nodig zijn voor de bedrijfsvoering. "Eerst de zaak, dan het pensioen" klinkt pragmatisch. Samengesteld rendement maakt elk jaar uitstel echter exponentieel duurder.
Een ondernemer van 35 die maandelijks €500 apart zet bij een gemiddeld jaarlijks rendement van 5%, beschikt op 65-jarige leeftijd over circa €418.000. Start dezelfde ondernemer op 45, dan resteert circa €206.000. Wie op 50 begint, komt uit op circa €132.000, minder dan een derde van het bedrag bij een start op 35. Het verschil van €286.000 is volledig toe te schrijven aan tijd, niet aan een hogere inleg of een hoger rendement. Dat is de prijs van uitstel.
Valkuil 3: vermogen in de verkeerde structuur
Veel DGA's bouwen wel degelijk vermogen op, maar binnen de BV. Op papier kan het vermogen in de vennootschap aanzienlijk zijn. Vermogen in een BV is echter niet hetzelfde als vermogen in privé. Om het geld beschikbaar te maken voor levensonderhoud na pensionering, moet het worden uitgekeerd, en daar komt belasting bij kijken.
Uitkeringen vanuit de BV naar privé vallen onder de aanmerkelijkbelangheffing in Box 2. De tarieven (2025) zijn 24,5% over de eerste €67.000 aan uitkeringen per jaar en 33% over het meerdere. Van elk €100.000 dat u uitkeert boven de eerste schijf gaat €33.000 naar de fiscus. Wie bij pensionering al het vermogen in één keer wil uitkeren, betaalt daarmee het hoogste tarief over het overgrote deel.
Door uitkeringen over meerdere jaren te spreiden en elk jaar gebruik te maken van de eerste schijf, kan de effectieve belastingdruk aanzienlijk lager uitvallen. Dit vraagt om vooruitdenken, het liefst jaren vóór de beoogde pensioendatum. Een fiscalist die gespecialiseerd is in DGA-structuren kan daarin begeleiden.
Wat u wél kunt doen
Jaarruimte en reserveringsruimte
Als ondernemer kunt u via de jaarruimte en reserveringsruimte fiscaal voordelig pensioen opbouwen via een lijfrente. De premie is aftrekbaar in Box 1, waardoor u direct belastingvoordeel heeft. De uitkering wordt later belast, doorgaans tegen een lager tarief dan tijdens uw werkzame leven.
Bewust scheiden van bedrijfs- en pensioenkapitaal
Het helpt om uw pensioenreserve te scheiden van uw bedrijfsvermogen, via een afzonderlijke beleggingsrekening, een spaarhypotheekconstructie of een pensioen-BV. Welke structuur het best past, hangt af van uw situatie; een pensioenspecialist of fiscalist kan die afweging maken. Waar het om gaat: het geld oormerken en de intentie vastleggen, zodat zakelijk en privé niet verstrengeld raken.
Periodieke financiële check
Veel ondernemers laten jaarlijks een jaarrekening opstellen, maar doen geen periodieke check op hun persoonlijke financiële positie. Hoeveel heeft u opgebouwd? Ligt u op koers? Wat als de zaak niet verkocht wordt? Die vragen verdienen net zoveel aandacht als de balanspositie van het bedrijf.
Ondernemersvrijheid is een groot goed. Wie vroeg nadenkt over de tijd daarna, hoeft later geen concessies te doen aan de levensstijl die het ondernemerschap mogelijk heeft gemaakt.