Erfbelasting voorkomen bij vermogensoverdracht
De erfbelasting kan een fors deel van de nalatenschap voor uw dierbaren opslokken. De tarieven lopen op tot 20% voor partners en kinderen, en tot 40% voor overige verkrijgers. Geen wonder dat veel vermogende families zoeken naar manieren om die druk te beperken. De belangrijkste strategieën die de Nederlandse wetgeving daarvoor legaal biedt, zetten wij hieronder op een rij.
De basis: erfbelasting en de Successiewet
De erfbelasting is geregeld in de Successiewet 1956. Die wet bepaalt dat u erfbelasting verschuldigd bent zodra de waarde van een verkrijging uit een nalatenschap boven de toepasselijke vrijstelling uitkomt. De hoogte hangt af van de waarde van de verkrijging en uw relatie tot de overledene.
Tarieven erfbelasting 2026
- Partners en kinderen: 10% over de eerste € 158.669, 20% over het meerdere
- Kleinkinderen: 18% over de eerste € 158.669, 36% over het meerdere
- Overige verkrijgers: 30% over de eerste € 158.669, 40% over het meerdere
Vrijstellingen erfbelasting 2026
De wet kent verschillende vrijstellingen toe, afhankelijk van de relatie met de overledene. De partnervrijstelling bedraagt in 2026 € 828.035. Daarbij geldt een belangrijke nuance: door pensioenimputatie kan de partnervrijstelling lager uitvallen, maar de partner houdt in 2026 altijd recht op een minimale vrijstelling van € 213.915. Kinderen hebben een vrijstelling van € 26.230 per kind. Voor overige verkrijgers geldt een vrijstelling van slechts € 2.769.
Strategie 1: Gestructureerd schenken tijdens leven
Het verkleinen van uw nalatenschap is de meest effectieve manier om erfbelasting te beperken. Draagt u tijdens uw leven vermogen over en benut u elk jaar de schenkingsvrijstellingen, dan verschuift u geleidelijk een aanzienlijk deel van uw vermogen belastingvrij.
Rekenvoorbeeld
Een echtpaar met twee kinderen kan in 2026 samen € 13.816 belastingvrij schenken: 2 kinderen × € 6.908. Ouders gelden voor de schenkbelasting namelijk als één schenker. Over een periode van vijftien jaar is dat € 207.240 die buiten de erfbelasting valt. Voeg daar de toekomstige waardestijging van het geschonken vermogen aan toe, en het fiscale voordeel wordt nog groter.
Strategie 2: Schenking met schuldigerkenning
Wilt u uw liquiditeiten behouden en toch uw nalatenschap verkleinen? Kies dan voor een schenking met schuldigerkenning. U schenkt een bedrag op papier en erkent een schuld aan uw kinderen. Bij uw overlijden wordt die schuld afgetrokken van uw nalatenschap, waardoor de erfbelasting daalt. Let op: de schenking moet door een notaris worden vastgelegd, u moet jaarlijks daadwerkelijk 6% rente betalen over de schuld, en de schenking moet in uw aangifte inkomstenbelasting worden verwerkt. Zonder notariële akte of bij het uitblijven van de rente wordt de schenking fiscaal niet erkend.
Strategie 3: Het huwelijksvermogensregime inrichten
Uw huwelijksvermogensregime werkt direct door in de omvang van uw nalatenschap. Bent u gehuwd in gemeenschap van goederen, dan valt bij het eerste overlijden de helft van het gezamenlijke vermogen in de nalatenschap. Met huwelijkse voorwaarden met een wederkerig finaal verrekenbeding verdeelt u het vermogen zo dat de partnervrijstelling volledig wordt benut.
Ongelijke verdeling
In sommige gevallen kan het voordelig zijn om via huwelijkse voorwaarden een ongelijke verdeling van het vermogen te creëren. Dat is echter niet automatisch gunstig; het voordeel hangt af van de gezinssituatie, de omvang van het vermogen, de samenstelling van de nalatenschap en de gewenste positie van de langstlevende partner. Een zorgvuldige afweging en juridisch advies zijn hier essentieel.
Strategie 4: Het tweetrapstestament
Een tweetrapstestament, ook wel fideï-commis de residuo, kan in bepaalde situaties een fiscaal voordeel bieden. Bij deze testamentvorm erft de langstlevende partner als bezwaarde erfgenaam, waarna het resterende vermogen bij het overlijden van de langstlevende overgaat naar de kinderen als verwachters. In sommige structuren kan dit helpen om ongewenste dubbele heffing te beperken. Of dit fiscale voordeel daadwerkelijk optreedt, hangt af van de concrete omstandigheden en de gekozen structuur. Een notaris kan de specifieke gevolgen voor uw situatie beoordelen.
Strategie 5: Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)
Bij de overdracht van ondernemingsvermogen biedt de bedrijfsopvolgingsregeling in de Successiewet een uitzonderlijk gunstige vrijstelling. In 2026 geldt een 100%-vrijstelling voor de eerste € 1.543.500 van de goingconcernwaarde. Daarboven geldt een vrijstelling van 75%. De BOR is een krachtig instrument voor families met een eigen onderneming, maar kent strenge voorwaarden: een bezitseis voor de overdrager, een voortzettingseis voor de verkrijger (drie jaar voor verkrijgingen op of na 1 januari 2025, verlaagd van vijf jaar; voor verkrijgingen vóór 2025 blijft de vijfjaarstermijn van kracht via overgangsrecht), en de eis dat sprake is van een materiële onderneming.
Het voorkomen van erfbelasting is geen doel op zich, maar een middel om zo veel mogelijk van uw vermogen ten goede te laten komen aan uw dierbaren. Een goede strategie combineert fiscale planning met uw persoonlijke wensen en de behoeften van uw familie.
Strategie 6: Schenken van de eigen woning
De eigen woning vormt vaak een groot deel van het vermogen. Door de bloot eigendom van uw woning te schenken aan uw kinderen en zelf het vruchtgebruik te behouden, kunt u de waarde van de schenking beperken. De waarde van het vruchtgebruik wordt bepaald door uw leeftijd: hoe ouder u bent, hoe lager de waarde van het vruchtgebruik en hoe hoger de waarde van de bloot eigendom. Bij uw overlijden kan de bloot eigendom aangroeien naar volle eigendom. Maar juist bij constructies waarbij de ouder het genot van het vermogen behoudt, kan op grond van artikel 10 Successiewet alsnog erfbelasting in beeld komen. Een notaris of fiscalist kan de gevolgen voor uw specifieke situatie beoordelen.
Strategie 7: Optimaal benutten van de partnervrijstelling
De partnervrijstelling voor de erfbelasting is aanzienlijk: € 828.035 in 2026. Het is belangrijk om te beseffen dat de testamentaire en vermogensrechtelijke structuur goed op de vrijstelling moet aansluiten. Daarbij spelen ook pensioenimputatie, de positie van de kinderen, de gewenste liquiditeit van de langstlevende en de totale familieplanning een rol. Een notaris of fiscalist kan u adviseren over de optimale structuur voor uw situatie.
Veelgemaakte fouten
- Te laat beginnen. Hoe later u start met schenken, hoe minder jaren u heeft om de vrijstellingen te benutten.
- De rente niet betalen. Bij schenkingen met schuldigerkenning is de jaarlijkse 6% rente een harde voorwaarde; sla die nooit over.
- Geen uitsluitingsclausule opnemen. Zonder die clausule kan geschonken of geërfd vermogen bij een scheiding van uw kind naar de ex-partner vloeien.
- Slordige documentatie. Zorg altijd voor een schriftelijke schenkingsovereenkomst, ook bij schenkingen binnen de vrijstelling.
- Het plan niet periodiek toetsen. Wet- en regelgeving verandert regelmatig; laat uw plan minimaal elke drie jaar nakijken.
Tot slot
Erfbelasting volledig voorkomen is in de meeste gevallen niet realistisch. Wel kunt u de belastingdruk aanzienlijk beperken door tijdig te schenken, de juiste juridische structuur te kiezen en beschikbare vrijstellingen zorgvuldig te benutten. Voor vermogende families gaat het daarbij zelden alleen om belastingbesparing. Het gaat om continuïteit, familierust, bescherming van vermogen en een overdracht die past bij uw bredere langetermijnstrategie.
Voor het opstellen van een vermogensoverdrachtsplan kunt u terecht bij een gekwalificeerd notaris of fiscaal adviseur. Noble & Partners werkt voor estate planning samen met een netwerk van gespecialiseerde partners en kan u daarmee in contact brengen. Onze experts in vermogensbeheer kunnen u in contact brengen met gespecialiseerde adviseurs voor het juridische en fiscale deel van uw planning.